kinderen zijn berichten tot ons gekomen, en deze wijzen op een gelukkige verhouding- tusschen vader en kinderen, 

 zooals de echtelijke gemeenschap gelukkig zal zijn geweest. Een bescheiden, zich niet spoedig gevend, maar 

 opgeruimde, opgewekte 1) persoonlijkheid als hij, opgeruimd zelfs in zijne blindheid, zou zich niet geuit hebben, zooals 

 hij deed bij de lijken van vrouw en dochter, als niet mèt haar leven een deel van eigen levensgeluk was heengegaan : 

 „Erbermelyck was het dien man by deze zyne lycken te zien zitten, alsmede aen te hooren zyne weeklacht, beyde 

 op dit toeval ende zyne blindheyt gepast." De aardbeving van 1674 had een gelukkig gezin uiteengerukt. Maar 

 de overgebleven leden sloten zich weder aaneen. Van hen treedt na den vader het meest op den voorgrond de 

 zoon PauluS Augustus. Deze was Compagnie's ambtenaar geworden, als zijn vader was, maar ook had hij iets 

 geërfd van 's vaders wetenschappelijken zin. Zóó kon hij hem in de dagen van blindheid tot steun zijn bij diens 

 onderzoekingen. Zijn ambtelijke loopbaan is eenvoudig: in 1687 treffen wij hem aan als assistent, tevens secretaris 

 van den Raad van Justitie te Ambon, waarheen hij uit Batavia in het vorige jaar in de betrekking van boekhouder 

 was overgeplaatst; in 1690 wordt hij onderkoopman en „hoofd" op vaders oud kantoor Larika ; in 1699 wordt hij 

 bevorderd tot koopman, maar in zijne betrekking gehandhaafd. In 1705 werd hij wegens ziekte daaruit ontheven 2); in 

 't volgend jaar stierf hij 3). Zijn vader heeft hij dus niet lang overleefd. Deze laatste heeft in de carrière van zijn zoon 

 meegeleefd ; zijne wetenschappelijke verdiensten zijn mede beloond geworden door de bevordering zijns zoons. Immers, 

 toen in 1697 het „Ambonsche Kruytboek" in Nederland was gekomen, stelde de commissie uit de Bewindhebbers, 

 belast met het nazien der brieven en papieren uit Indië gekomen, voor, „om voorn. Rumphius eenigermaten over 

 deszelfs veelvuldigen arbeydt dieswegen te recompenseren" en wel door zijn zoon van onderkoopman te bevorderen 

 tot koopman 4). De Heeren XVII gingen op dit denkbeeld in: de zoon werd bevorderd, om 's vaders „pryselycke 

 moeyte niet onbeloont te laeten" en dezen „by provisie eenigermate dieswegen te remunereren" 5). In 1699 kon 

 Paulis Augustus zijn nieuwen rang gaan innemen f'). Het was een pleister op een vroeger geslagen wonde. In 1694 

 toch was deze laatste benoemd tot opperhoofd van Hitoe. Deze aanstelling droeg vermoedelijk een tijdelijk karakter: 

 in 1695 was hij reeds weder te Larika teruggekeerd. Zijn vader deed moeite, om voor hem de hoogere positie te 

 Hila te behouden, maar het mocht niet gelukken. Zelfs de voorspraak van een zijner hooggeplaatste vrienden, den 

 oud-gouverneur-generaal Joannes Camphuys, mocht niet baten. Deze schreef hem „uyt (syn) thuyn gelegen in de 

 Zuyder voorstadt van Batavia den 2 Mart. 1695"') het volgende: Met de continuatie van UE. soon Paulus Augustus 

 op het comptoir Hitoe en heeft het voor tegenwoordigh nogh niet willen gelucken, schoon ick eenige Heeren tot syn 

 faveur daerover hebbe aengesproken ; daer meerder comt (seyt het spreek woort) moet minder wycken. Dogh dit moet 

 UE. niet versteen van meerder verstant, kennisse, bequaemheyt, neerstigheyt, getrouwheyt en vroomheyt, want dan 

 quam het met des E. Comp s . belangh en de reghtveerdigheyt overeen, maer wel voornamentlyck van meerder gunst 

 en vermogende vrunden, waermede ick meen dat de Heeren onse Meesters 8) haer nogh wel eens bedrogen soude 

 connen vinden. Dan wat sal men seggen? Het is en blyft niet alleen de oude werelt, maer deselve wordt nogh 

 hoe older hoe beuser." Het was een oud-gouverneur-generaal, die dit zeide. 



Van meer belang echter dan Paulus Augustus' loopbaan is voor ons zijne verhouding tot zijns vaders weten- 

 schappelijken arbeid. Na den brand van 1687 was hij een dergenen, welke, met toestemming der autoriteiten, zich aan het 

 werk stelden, om de schade in de „figuren", in „schriften en boecken" te herstellen. Met den door de Hooge Regeering 

 met dit doel naar Ambon gezonden „teeckenaer" Philips van Eijck van Amsterdam, zette hij zich aan het werk en 

 reeds in 1690 of 1691 kon een gedeelte van het „Ambonse Cruytboeck" — hierom ging het — naar Batavia 

 worden gezonden. Deze en andere hulp werd verleend door of met toestemming van de Indische autoriteiten: zoowel die 





