RUMPHIUS EN VALENT1JN ALS GESCHIEDSCHRIJVERS VAN AMBON 



F. DE HAAN. 



|AN Rumphius' werken zijn te Batavia slechts twee handschriften aanwezig 



Het eerste, eigendom van het Bataviaasch Genootschap (No V van 's Genootschaps 

 verzameling Nederlandsche handschriften), is een door verschillende handen naar het schiint in 



het laatst der i8« eeuw geschreven foliant zonder paginatuur of re'dster doch voorzlTvan 

 marginalia, bevattend het eerste deel (de 29 eerste capita) van Rim.'hiK Ambonsche Historie 

 De titel is dezelfde als die van het onder te noemen tweede handschrift; aan het slot van het werk vol-t i„ eene 

 hand van omstreeks 1800 een „Berigt", 4 bladzijden groot, (de copie van een officieel stuk, omtrent de verhouding 

 der Comp. tot de Collegièn ter Admiraliteit in zake behaalde prijsgelden. Ofschoon daarboven staat 2 , Capf heeft 

 dit stuk niets met Rumphius' werk te maken. Dit handschrift, hetwelk van schrijffouten wemelt, L door ons niet 

 opzettelijk met het andere of met Valentijn vergeleken. 



Het tweede handschrift berust in 's Lands Archief (NO. 317 en 318 der afdeelino- Ambon) en is eveneens 

 ongepagineerde foliant. Vooraan komen vijf bladen met wapen-afbeeldingen, namelijk in Oostindischen inkt de wa ens 

 van Fredrick Houtman, Caspar Jansz. (dit schild is blank gelaten), Adryaen Block Maerten, Hfkm \\ Sn 1 1 r' 1 Ux 

 van Broekum, Artus Gijsels, Philips Lucasz, Jochem Roelofs Deutecom, Jw Otti.ns \xn>\i C\i\ Gi-r\pd Di\ 

 Arnolt D. Vlaming V. Outshoorn, Willem Verbeeck, Jacob Hüsterdt, Simon Cos, [ohan van Dam (blank <>-ehten)' 

 Jacob Cops, Piter Marvile, en verder in goud en kleuren de wapens van Antil Hurdt. R<>i:p,ert de Vi< o^(hierni 

 is een wapen uitgescheurd), Dirck de Haas, N s Schaghen, (hierna zijn weder twee wapens uitgescheurd) ~\dr van- 

 der Stel, Pieter Gabry en Steph* Verslu 5 . Mocht men hieruit willen opmaken, dat het handschrift werd vervaardigd 

 en met de wapens der Ambonsche Gouverneurs voorzien tijdens Pieter Marville, en dat later, in den tijd dat 

 Stephanus Versluijs het gezag voerde, de reeks wapens werd bijgewerkt, dan zou men eene vergissing begaan, 

 aangezien Marville in 1667 overleed en het manuscript van lateren datum is. De titel luidt: „De Ambonse Historie 

 Behelsende een Cort verhaal der Gedenckwaardigste Geschiedenissen zoo in vrede als oorlog: voorgevallen sedert dat 

 de Nederlandse Oostindische Comp. Het besit in Amboina gehadt Heeft. Beschreven Door Georgius Everhvrdis 

 Rumphius Eerst Coopman en opperhooft Ter Custe Hitoe, daarnae Raads Persoon in Amboina aent Casteel Victoria" 

 Het werk bestaat uit twee deelen. Het eerste draagt tot afzonderlijken titel: „De Ambonse Historie Begrijpt 

 een seer kort verhaal van de Gedenkwaardigste Geschiedenissen voorgevallen zedert dat de nederlandse oostindische 

 Comp. 't Besit in Ambon Heefft Gehad tot de Regeering van d' E. Heer Gouverneur Gerard Demmer sijnde 

 't i st e Deel." Dit deel is door twee verschillende handen omstreeks het jaar 170x3 geschreven; de eerste dezer twee 

 handen heeft er slechts weinig aan gedaan. Dat het eene copie is, blijkt hieruit, dat in margine niet alleen de 

 jaartallen der gebeurtenissen benevens eene korte zaakaanduiding staan, maar ook de cijfers der bladzijden van het 

 oorspronkelijke handschrift, en wel steeds naast den regel waarnevens het origineel die cijfers droeg. Dit eerste deel 

 bevat 26 capita en eindigt met het vertrek van Gerard Demmer in 1647; aan het slot staat in dezelfde hand: „Eijnde 

 van het Eerste Deel." Daarna volgen in eene latere hand (van ongeveer 1750) caput 27 tot 29, eindigend met 1650; 



