EENE BLADZIJDE UIT DE GESCHIEDENIS DER VESTIGING VAN HET 

 NEDERLANDSCH GEZAG IN DE AMBONSCHE KWARTIEREN 1 ) 



J. J. VERWIJNEN, 



Bibliothecaris van het Koloniaal Museum. 



EN jaar, nadat op aanraden van den kardinaal Granvelle, Philips II den ban over prins Willem I 

 had uitgesproken en hem vogelvrij verklaarde, werd Spanje's koning en heer der Nederlanden in 

 1581 door de te 's-Gravenhage vergaderde algemeene staten plechtig afgezworen, en zijne onder- 

 danen van hunne verplichtingen jegens hem ontslagen. De maat was vol. Niet alleen dat Philips II 

 met voeten had getreden de privilegiën, die hij bij zijne huldiging in 1555 gezworen had te zullen 

 handhaven, maar hij weigerde ook bij voortduring den gereformeerden godsdienst in de Nederlanden te dulden. Toen 

 het hem niet gelukte, zijne voormalige onderdanen door wapengeweld ten onder te brengen, trachtte hij de voornaamste 

 bron hunner welvaart te vernietigen, door de Baskische en andere Spaansche en Portugeesche havens voor hun over- 

 zeeschen handel te sluiten. 



Doch niet door dezen maatregel werden onze voorouderen er toe aangezet, om, nu de markten niet meer voor 

 hen toegankelijk waren, waar zij de Aziatische kust-producten afhaalden om ze daarna in de overige Europeesche 

 landen met voordeel van de hand te zetten, naar de gewesten te stevenen, die de kostelijke en kostbare tropische 

 gewassen voortbrachten. 



Niet uit nooddwang, noch als redmiddel om hun handel voor ondergang te behoeden, ondernamen onze 

 voorouders hun eerste tochten naar Indië. 't Lag in de lijn der bedrijvigheid en ondernemingsgeest van de jeugdige 

 in 1581 gestichte Nederlandsche republiek, om de vleugels wijder uit te slaan. Haar niet te bedwingen expansie- 

 vermogen dreef er haar toe de Nederlandsche handelsvloot de wateren te laten doorklieven van de groote wereldzeeën, 

 die niemand toebehooren. De reizen naar het verre Oosten kwamen wèl voort uit eigen drift en beweging; zij waren 

 het resultaat van rijpe, wel doordachte en rijkelijk gesteunde handelsoverwegingen, en werden door den loop der 

 politieke gebeurtenissen begunstigd. Waren het niet de burgermeesters en schepenen van Amsterdam, die den 

 lS ten November 1596 met fier zelfbewustzijn aan de algemeene staten konden schrijven, dat de kooplieden hunner veste, 

 wier handelsvloot die van Engeland en Frankrijk samen overtrof, van Engeland onafhankelijk waren en dat rijk niet 

 naar de oogen behoefden te zien. Niet ontmoedigd door de mislukte pogingen om den weg naar Indië door de 

 Noordelijke Ijszee te vinden, trachtte men het doel om de Zuid te bereiken. En het waren Amsterdamsche kooplieden, 

 die in 1594 de „Compagnie van Verre" oprichtten, voor wier rekening 4 vaartuigen („Mauritius", „Hollandia", „Amsterdam" 

 en het „Duyfke", te samen bemand met 249 koppen en gewapend met 66 metalen- en 36 steenstukken) werden uitgerust, 

 die de fortuin zuidwaarts zouden beproeven. Als passagiers bevonden zich aan boord Cornelis de Houtman, aan wien 



*) Voor het samenstellen van dit opstel, rijn werken van navolgende schrijvers geraadpleegd: Dr. P. Baldaeus, Dr. H. Bokemeyer. L. Por, Mr. N. P. v. i>. 

 Berg, J. Bovvring, Dr. S. A. Buddingh, Mr. J. A. v. d. Chijs, J. Crawfurd, M. Dassen, J. B. J. van Doren, Mr. J. E. Heerf.s. Dr. W. R. Bn. van Hoëvfle, F Ja<;<>r, 

 Jhr. Mr. J. K. J. de Jonge, S. Kai.ff. G. C. Kurk de Reis. Prof. C L.U'ts. P. A. Leute, E. W. A. Ludeking. W. L. Ritter, P. A. Tiki.e en F. Yalemiin. Voorts 

 de Dagh-Registers gehouden int Casteel Batavia en de Nederlandsch-Indische Plakaatboeken. 



