het beleid van den tocht was opgedragen, Gerrit van Bonningen en Reynier van Hell, allen kommiezen (koopKeden), 



die met de nautische zaken geen bemoeienis hadden, doch als gedelegeerden en gemachtigden van hun principaal, de 

 Compagnie van Verre, moesten optreden. 



Den 2 den April 1595 stak de kleine vloot in zee, om den verren en gevaarvollen tocht naar Oost-Indië te ondernemen, 

 die voor ons land zulke zegenrijke gevolgen heeft gehad. Na 4 maanden reis, zeilden de koene zeevaarders de Kaap 

 de Goede Hoop om, deden wegens ziekte onder het scheepsvolk Madagaskar aan — het San Lorenzo der Portugeezen — 

 hetwelk den i2 den Februari 1596 werd verlaten, kregen den 5^ Juni d.a.v. het eiland Engano bij Sumatras zuidwestkust 

 in zicht en 17 dagen later, dus na een reis van 446 dagen, wapperde voor het eerst de Nederlandsche vlag op de ree 

 van Bantam. Het zoo vurig gewenschte doel was bereikt: de eerste Nederlanders hadden op Java vasten voet gezet! 

 Ongeveer 80 jaar vóór hen, hadden de Portugeezen er zich reeds gevestigd, en hoewel hun staatkundigen invloed op 

 Java vrij gering was, hadden zij den handel nagenoeg geheel alleen in handen; te verwonderen is het niet, dat zij de 

 onverwachte verschijning dier „Fiamingos", zooals de Houtman en diens tochtgenooten door hen werden aangeduid, 

 als ongewenschte mededingers met wangunstige oogen aanzagen. Het gelukte aan Dl Hoi rMAN, om met den rijks- 

 bestierder van Bantam — na Mataram het voornaamste Javaansche rijk — <\vn 3*- Juli een verdrag van handel en 

 vriendschap te sluiten, waardoor de Nederlanders met de inboorlingen ongehinderd handel konden drijven. Op hun 

 aanraden kocht de Houtman van den rijksbestierder een belangrijke partij peper, doch wijl de voorraad op 't OOgenblik 

 niet voldoende was, zou op den aanstaanden oogst gewacht worden, waarmede eenige maanden gemoeid waren. 

 In dien tusschentijd wisten de Portugeezen de argwaan van den rijksbestierder jegens de nieuw aangekomenen gaande- 

 te maken, en toen de peper geleverd moest worden, weigerde hij de koopwaar ai" te staan, ofschoon ze reeds gedeeltelijk 

 betaald was. De door deze onvriendelijke handeling ontstane gespannen verhouding, sloeg tot openbare vijandelijkheden 

 over, (waaraan wij, volgens van der Does, die als adelborst a/b van de „Hollandia" diende, ook gedeeltelijk zelf 

 schuld hadden) toen de Houtman, van Hell en eenige anderen, ofschoon gewaarschuwd niet aan wal te komen, 

 toch den rijksbestierder gingen opzoeken en door hem in zijne woning verraderlijk werden gevangen genomen. 

 Nadat de vloot tijdelijk het anker gelicht had, om aan de overzijde van Straat Sunda. aan Sumatras zuidkust, water 

 in te nemen, was zij weer den 2 den October voor Bantam terug; onderhandelingen tot vrijlating der gevangenen werden 

 aangeknoopt en deze tegen losgeld vrijgelaten; de vrede was alzoo hersteld. Maar kort daarna ontstonden er opnieuw 

 moeilijkheden. In plaats van te trachten deze op minnelijke wijze uit den weg te ruimen, beschoten de Nederlanders 

 de stad, vernielden eenige Bantamsche vaartuigen en namen 2 jonken met een volle lading specerijen, die trouwens 

 al gekocht was, maar, naar aanleiding van de gerezen geschillen, niet door eigenaars dorst te worden afgestaan. 



Den 6 den November verliet de vloot de reê van Bantam en bereikte, na eerst Jacatra te hebben aangedaan, 

 den 2 den December Sidajoe, waar de dicht onder den wal ankerende „Amsterdam" en het „Duyfke" door de inlanders 

 met teekenen van vriendschap werden begroet. Onder voorwendsel dat de adipatih van Sidajoe de schepen kwam 

 bezoeken, naderden zes sterk bemande prauwen, overmeesterden de „Amsterdam" en vermoordden alle op het dek 

 aanwezige personen, waaronder van Hell en Schellinger. Dank zij de tegenwoordigheid van geest der overige equipage 

 en die van het „Duyfke", werden de aanvallers met een verlies van 120 man teruggedreven: aan onzen kant waren 

 12 dooden en 4 gewonden. Na 't gebeurde verhaalden de schepen naar Madoera's zuid wal, en nauwelijks lagen ze voor 

 anker, of een tolk kwam langs zij van de „Amsterdam", met verzoek om namens den vorst van Arissabaja (ten noorden 

 van het tegenwoordig Bangkalang) den hoofden der onderneming eenige geschenken te mogen aanbieden. Met te 

 begrijpen wantrouwen werd de bezoeker en de hem volgende drie prauwen, waarin zich de vorst met talrijk gevolg 

 moest bevinden, aangezien, en, beducht voor eene herhaling van 't drama, dat slechts 3 dagen geleden aan boord van 

 de „Amsterdam" was afgespeeld, verwees men den ongewenschten gast naar de „Mauritius', waarheen in allerijl een 

 bemande sloep werd gezonden, om zoo noodig bijstand te verleenen. De prauwen naderden de „Amsterdam", en, voor 

 verraad beducht, zonden eenige matrozen, zonder daartoe order te hebben ontvangen, de prauwen een lading schroot 

 toe, waarvan de uitwerking verschrikkelijk was. De uitgezondenen — weldra door anderen gevolgd — het schieten 

 hoorende, dachten dat de strijd ontbrand was en vielen de prauwen aan, veroverden de grootste, en brachten de 

 bemanning aan boord, waar 't nu bleek, dat eene zeer noodlottige en diep betreurde vergissing had plaats gehad, die 

 aan tal van inlanders, waaronder de vorst van Arissabaja, het leven had gekost. Zooveel mogelijk werden de 

 geslagen wonden, in den uitgebreiden zin des woords, geheeld, en leedwezen over het gebeurde betuigd aan de gevan- 



