g-enen, die spoedig naar den wal werden gebracht. Daarmede eindigde het zoo onaangename voorval, door Crawfurd 

 op een onnauwkeurige en voor ons beleedigende wijze medegedeeld. 



Ongelukkiger wijze liet de eensgezindheid aan boord veel te wenschen over; er waren twee stroomingen, die 

 tegen elkaar inwerkten. Reeds bij het verlaten van Bantam, stonden de Houtman en anderen er op, dat men de reis 

 niet als afgeloopen zou beschouwen voor en aleer de Molukken waren bereikt en men er met de bevolking handels- 

 betrekkingen had aangeknoopt, doch de kapiteins, of, zooals men ze in die dagen noemden de schippers, en een groot 

 gedeelte van de reeds sterk gedunde equipage, wilden van dat voornemen niets weten en verlangden terug te keeren. 

 Toen nu de Houtman opnieuw met zijn voorstel voor den dag kwam, en hij een tegenstand ontmoette, die er na al 

 het gebeurde niet minder op was geworden, stelde hij voor van elkander te scheiden, en aan hen die, niet tegen de verdere 

 reis opzagen, met de „Hollandia" en het „Duyfke" hem naar de Molukken te volgen. Staande deze besprekingen 

 (25 December) stierf plotseling de schipper Mullenaer, (die vermoedelijk, zooals Frank v. d. Does in zijn dagboek 

 schrijft) door de Houtman was vergiftigd (?). Niet onwaarschijnlijk is het, dat Mullenaer aan cholera bezweek, want 

 „door dat onverwachte sterfgeval was het gemeene volk zoo gealtereerd geworden, dat al degene die te voren zeer 

 „hadden begeerd de reis wijder te verzoeken, met algemeene stemmen riepen dat het meer als tijd was naar huis te zeilen, 

 „eer men van deze venijnige lucht geïnfecteerd werd" *). Door straat Bali 2), en na een verblijf van bijna een maand 

 aan de Balineesche kust, werd den 2Ó sten Februari 1597 langs Java's zuidkust de terugtocht voor goed aanvaard, en 

 kwam de vloot, met uitzondering van de „Amsterdam", die wegens invaliditeit en gebrek aan personeel was verlaten en 

 daarna verbrand, den i4 den Augustus 1597 te Texel binnen. Was het materieel voordeel der reis van geen overwegend 

 belang, hetgeen trouwens ook niet verwacht mocht worden, des te grooter het moreel effect. Op de wereldzeeën had 

 de vlag gewapperd van Holland, dat weldra zou toonen dat het de macht bezat die vlag te doen eerbiedigen. Aan 

 het trotsche Spanje bewezen de roemrijke zeven provinciën, dat zij niet alleen zijn onoverwinnelijke vloot wisten te 

 verslaan, maar zich ook krachtig gevoelden om ter wille van den handel in het verre oosten den strijd met dien machtigen 

 staat aan te binden; aan het verbaasd Europa, dat in den ekonomischen strijd de kleine Nederlandsche republiek een 

 partij kon worden, waarmede rekening was te houden. 



Aan het hoofd van den tweeden tocht, die met 8 schepen, almede uit Amsterdam, naar Indië werd ondernomen, 

 stond Jakob Cornelisz van Neck ; tweede bevelhebber was Wybrand van Warwijck. Jacob van Heemskerck, dezelfde 

 die in 1596 op het in de Noordelijke Ijszee gelegen eiland Nova Zembla overwinterde, en eenige anderen, maakten als 

 kooplieden de reis mede. Den i«e» Mei 1598 stak de vloot te Texel in zee en ankerde den 26^ November te Bantam, 

 waar ze beter werd ontvangen, dan na het vroeger gebeurde mocht verwacht worden, van Warwijck had zich onder 

 weg van de overige schepen gescheiden, en liep den i8*« Augustus van dat jaar een der aan de zuidoostkust van het 

 toen onbewoonde Ilha do Ceene gelegen natuurlijke havens binnen; ter eere van prins Maurits van Nassau noemden 

 de bezoekers het eiland: Mauritius. Bij aankomst te Bantam op 1 Januari 1 599 trof van Warwijck nog de andere schepen, 

 die met eene rijke lading (o. a. 600,000 pond peper, 250,000 pond kruidnagelen, 2000 pond muskaatnoot en 200 pond 

 foelie) op het punt stonden naar Nederland terug te keeren, waar zij den 19^ j uli aankwamen. Op last van van Neck 

 bleef hij en van Heemskerck met de vier grootste schepen achter, om de Moluksche eilanden op te zoeken. Weldra werd 

 de reis aanva ard en den 3^ Maart i 599 kwam van Warwijck voor Hitoe, het westelijke schiereiland van Ambon 3). 



W. L. Tot Middelburg in 1598 c 

 3 ) De vloot dacht Balemban 



Hollantsche schepen 1 



~"-~" """ '"«—"• «" " c " vai van uaiemoangan was daarmede voorgoed de macht der Hindoes op dat eiland gebroken. 



isschen twee partijen, die hen om geheel verschillende redenen vijandig werden: aan den eenen kant ontstond de vijandschap uit naijver der uit het westen komende han 

 daren (Arabieren. Egyptenawn, enz,, aan den anderen kant joegen zij de inboorlingen tegen zich in 't harnas door der, E * 1 deTzilenZr allerlei 



..ddekn tot het christendom wilden bekeeren : overal waar de Portugeezen zich vertoonden stieten zij zoowel 00 den „.« 7 



echts met groote moeite konden ze hunne schepen met specerijen 



m aan het gebrek aan specerijen voor goed een einde te maken, 



behoorende kooplieden (die vandaar naar lianda kruidnagelen hadden 

 gen plaatsje Asiloeloe overgebracht. De bewoners ontvingen de vre. 

 ïelte van het eiland Ceram) zouden steunen. In 15 12 kwam Serran 



:s keerden) werden afge- 

 , hopende dat deze hen 



