De belangrijkheid van den specerijhandel, waarmede in Europa buitengewoon groote winsten werden behaald, 

 bewoog de O.-I. compagnie, zich van de eilanden, die de eenige groeiplaatsen van dat geurig product zijn, meester 

 te maken, of m. a. w. de daar gevestigde Portugeezen en Spanjaarden weg te jagen. Ter uitvoering van dit beslist 

 vijandig oogmerk, rustte de compagnie een vloot uit van 12 schepen, die in December 1603, onder bevel van Steven 

 van dek Haghen en Cornelis Bastiaensz. als vice-admiraal, de reis via Voor-Indië en Java naar de Molukken 

 ondernam. Getrouw aan zijn opdracht, ging van der Haghen tegen de Portugeezen aanvallend te werk; zoo 

 nam hij onderweg een van Malakka komend vaartuig, met niemand minder aan boord dan de Portugeesche 

 gouverneur der Molukken., die van Malakka naar zijne standplaats terugkeerde ! Met 9 schepen liep van der Haghen 

 den 9 en Februari 1605 de baai van Ambon in, des anderen daags werd geland en terstond naar het op Lei-Timor 

 gelegen kasteel der Portugeezen gemarcheerd, om die sterkte en hoofdvesting in naam van prins Maurits op te eischen. 

 Het onverwachte gebeurde; zonder dat er van weerszijden een schot was gelost, gaf de gouverneur Gaspar de Malo 

 de met 30 stukken bewapende en rijk van munitie voorziene vesting met hare bezetting van 600 man bij verdrag over. 

 Een 46, volgens anderen 40 of 30, Portugeesche huisgezinnen mochten op Ambon blijven, nadat zij ons trouw 

 hadden gezworen ; de overigen werden naar Manila en Solor overgebracht. Zonder slag of stoot had de jeugdige 

 O.-I. compagnie den sleutel der Molukken in handen gekregen, de Hollandsche vlag wapperde op Ambon, het 

 kleine eiland, dat, uit een historisch oogpunt beschouwd, steeds den eersten rang in de Molukken zal innemen, 

 omdat het de bakermat is geweest van het Nederlandsen gezag in Oost-Indië. van der Haghen, die reeds in 

 1600 te Ambon was geweest en een goeden indruk bij de bevolking had achtergelaten 1), viel het niet moeilijk om 

 de toen ter tijde door hem met de hoofden gesloten overeenkomst betreffende den alleenhandel in specerijen, en 

 de wederzijdsche eerbiediging van elkanders godsdienst, te vernieuwen. Bij zijn vertrek stelde hij als gouverneur 

 van Ambon aan Frederik de Houtman (een broeder van den vroeger genoemden Cornelis), wiens eerste werk was 

 de inlandsche hoofden van Lei-Timor onderwerping en trouw aan het Nederlandsch gezag te laten zweren ; hij achtte 

 dit noodig, wijl Lei-Timor in 1602 door de Mendoso was veroverd en dus de bewoners onderdanen waren van Spanje 

 en Portugal. Met die van Hitoe, het westelijkste en grootste gedeelte van Ambon, was het anders gesteld, deze 

 landstreek hadden de Portugeezen niet kunnen bemachtigen, en waren de bewoners gebleven onderdanen van den 

 koning van Ternate, de eed door hen voor de Houtman afgelegd, beoogde dus niet een erkenning van het Neder- 

 landsche oppergezag, maar een belotte, om als onze bondgenooten de staten-generaal getrouw te blijven. 



De eerste ondernemingen der Nederlanders in de Molukken werden door twee omstandigheden boven 

 verwachting begunstigd. In hun streven, om de Portugeezen uit die gewesten te verdrijven, vonden zij geen geringen 

 steun bij de inboorlingen, die onder rechtstreeksch Portugeesch bestuur stonden. Uit hun zucht, om dat gehate 

 Portugeesche juk van zich af te werpen, zagen zij in ons gewenschte bondgenooten, aan wie niet alleen gewillig 

 beloften van trouw werden afgelegd, maar tevens de verzekering werd gegeven, dat aan niemand anders dan "aan de 

 Nederlanders specerijen zouden worden verkocht. Gevreesde Europeesche concurrenten in de Molukken, die ons 

 op de Europeesche markt konden schaden, waren er, behalve de Portugeezen, niet, en met die natie' zou wel 

 worden afgerekend! 



Maar, hetgeen trouwens wel was te voorzien, de nieuwe mededingers lieten niet lang op zich wachten. Een 

 jaar vóór dat de O.-I. compagnie tot stand kwam, was er te Londen eene maatschappij opgericht, die, evenals hare 

 Hollandsche zuster, op Indië deed varen, om daar handel te drijven. Het recht daartoe kon niet betwist worden, maar 

 om die gevreesde concurrenten, die de tusschen ons en de inlanders gesloten contracten als scheurpapier zouden 

 beschouwen, toch zooveel mogelijk den voet dwars te zetten, bracht het eigenbelang mede, dat de specerij voorbrengende 

 eilanden door ons in bezit werden genomen. Alle plaatsen te bezetten waar Engelschen en andere naties zich 

 konden vertoonen, ging echter niet, evenmin ze door wapengeweld te keeren. Bij hun komst in Indië vestigden 

 de Engelschen zich te Bantam, en bezochten van daar uit de Molukken. Door het bieden van veel geld, vergaten de 

 inboorlingen, die met ons overeenkomsten betreffende den alleenhandel hadden aangegaan, wel eens hun beloften: zoo 

 -°!^l_ an hGt n °° tmuskaateiland bi J uitnemendheid, waar de bewoners aan het in Mei 1602 met Wolphert 



«w*-. JL°!. ^J" Ambcmeezen belegerde V AN DER HAGHK* de Portugeesche sterkte op Lei-Timor, doch moest acht weken daarna onv^VW „W. w — 



