rechtsgevoel, alle eerlijkheid, alle menschelijkheid i). Aan zijne lastgevers schrijft hij: „daar is ter wereld niets dat den 



mensch beter recht verleent dan macht en geweld bij 't recht gevoegd". Wat er van dat „recht" is overgebleven bij 



den man, die de inlanders als zijne natuurlijke vijanden beschouwde, en meende een goed werk te doen „dien 

 godloosen hoop te verdelgen", heeft de geschiedenis geleerd! 



Is in vorenstaande bladzijden op beknopte wijze melding gemaakt, onder welke omstandigheden de Nederlanders, 

 zich op Java en in de Molukken vestigden, het ligt buiten het bestek van dit opstel een uitvoerig relaas te geven van 

 Ambon's geschiedenis gedurende het tijdvak, hetwelk besloten is tusschen het bestuur van de Houtman en de geheele 

 onderwerping van Ambon aan ons gezag, zes jaar voor Rumphius' komst aldaar (1653). 



In het kort zij hier in herinnering gebracht de in 1623 plaats gehad hebbende gebeurtenis, bekend als de 

 „Conspiratie van Ambon" welke door een Japansch soldaat op de pijnbank aan het licht werd gebracht. Volgens hem 

 hadden de te Ambon gevestigde Engelsche kooplieden, vertegenwoordigers van de Engelsch-Oost-Indische compagnie, 

 het plan gesmeed om het fort Victoria te overrompelen en de Nederlanders te vermoorden. Gevangengenomen en aan de 

 watertortuur onderworpen (sommigen, door het houden van brandende kaarsen onder de oksels en ellebogen), bekenden 

 de beschuldigden het hun ten laste gelegde. De toenmalige gouverneur van Ambon Herman van Speelt hield kort 

 geding; 8 Engelschen, 9 Japanners en 1 Portugees werden den o en Maart 1623 ter dood gebracht. Deze straf- 

 oefening, in Engeland de Ambonsche moord genoemd, werd, zooals wel was te voorzien, daar hoog opgenomen, en 

 haalde ons bijna een oorlog met dat land op den hals. 



Reeds voor dat dit drama was afgespeeld, openbaarde er zich te Ambon en Ceram een geest van ontevreden- 

 heid jegens de Nederlanders. Hadden deze tot nu toe, overeenkomstig de met de bewoners gesloten overeenkomsten, 

 de te verkoop aangeboden nagelen met baar geld betaald, nu dwongen zij de inboorlingen hun waar af te staan in 

 ruil van kledingstukken, kramerijen, en dergelijke artikelen. Alleen zij, die in de onmiddellijke nabijheid van 't kasteel 

 Victoria woonden, onderwierpen zich aan dien gedwongen ruilhandel, doch de bewoners van Hitoe en het op Hoamohel 

 (West-Ceram) gelegen Loehoe en Kambelo namen met die nieuwe voorwaarden geen genoegen. De geest van verzet 

 werd op West-Ceram hoe langer hoe krachtiger, en van Speult, op het oogenblik niet bij machte dat verzet door 

 geweld te breken, trachtte door middel van de hem trouw gebleven kapitein Hitoe Tepil2) en van den te Loehoe gevestigden 

 Ternataanschen prins de kimelaha Leliato, jdie in 1624 den in de Moluksche geschiedenis zoo bekenden Ternataan- 

 schen prins Hidajad was opgevolgd, de gemoederen tot bedaren te brengen, doch Leliato gaf aan het zoet gefluit geen 

 gehoor en eischte zelfs dat de eilanden Boeroe, Amblau en Manipa, Hatoehaha (op Haroekoe), en op Hitoe (West-Ambon) 

 Latoholoy, Larike en Wakasihoe ontruimd zouden worden! Intusschen schreef van Speult (September 1624) naar 



om hulp, en stelde voor Loehoe met kracht aan te tasten, om, zoodr, 



wij er ons van hadden meester gemaakt, 



de nagel- en vruchtboomen te verwoesten, hetgeen de bewoners zou noodzaken elders heen te trekken ; zoodoende zou 

 in één dag aan den sluikhandel een einde worden gemaakt. Nu trof het juist, dat te Batavia was aangekomen de in 

 1623 onder bevel van Jacques L'Hermite uit Nederland vertrokken vloot; L'Hermite was op reis overleden en op- 

 gevolgd door Gheen Huijgen Schapenham, die op last van den gouverneur-generaal de Carpentier met 4 schepen 

 naar Ambon vertrok, om zich daar ter beschikking van van Speult te stellen. Den 14" Mei 1625 werd een hongi-tocht 3) 

 naar Loehoe, Kambelo, Lesidi en Erang ondernomen. Aan deze expeditie, die van 14 Mei tot 23 Juni duurde namen 

 deel van Speult, zijn aangewezen opvolger, de ruwe en hardvochtige Jan van Gorcum, die als gewezen stuurman 

 tijdens den tocht goede diensten kon bewijzen, en Schapenham. Uit het tijdens de expeditie bijgehouden journaal lezen 



'oord hongi synoniem met oorlogsvloot. ', 



S™;,-; r^tS ££« ; «SER ÖftSSSSKSSSSy^ 



Ambonsche oorlogsvloot dienstbaar mnakte tot het uit; 





, : ...... ., .. . , . • ._ ; _ ; - ■. ■■;■■■ '" ■'■■ ■ ■■■■■ ' ■ ' ■ •■ .... 



