bij de regeering aanklaagde (Sept. 1633), omdat hij zich ten koste van de E. compagnie op allerlei wijzen zou hebben 

 verreikt welke beschuldigingen later door Gijsels voldoende werden weerlegd. Voorshands moest te Ambon worden samen 

 gewerkt. Tijdens de moeilijkheden, die de Ambon omringende eilanden der compagnie opleverden, was het op Ambon 

 en meer in het bijzonder op Hitoe, vrij rustig gebleven, dank zij de groote invloed van den nu reeds bejaarden 

 kapitein Hitoe Tepil, die, wellicht uit eigenbelang en berekening, de Nederlanders steeds trouw was gebleven en ons 

 zoowel op Banda als Hoamohel goede diensten had bewezen. In 16 17 was het aan hem te danken, dat een poging 

 tot oproer in de geboorte werd gesmoord; de toenmalige gouverneur Adriaex Blocq Martensz., had n. 1. in 161 5 een uit 

 7 voorname inlanders bestaande landraad, eene soort Raad van Justitie, ingesteld, die alle door inboorlingen begane 

 overtredingen moest onderzoeken en de schuldigen volgens de heerschende adat straften, de overige inlandsche hoofden 

 waren verplicht de uitspraken te eerbiedigen. Deze, het niet kunnende verkroppen, dat zij voor die betrekking niet in 

 aanmerking waren gekomen, namen zoowel tegen de Nederlanders, als tegen de overige orangkaja's eene vijandelijke 

 houding aan en uitten bij iedere voorkomende gelegenheid hun wrevel ; door tusschenkomst van kapitein Hitoe, die bij 

 alle voorkomende bisbilles als stootkussen dienst deed, werd, om aan de grieven der misnoegden een einde te maken, 

 door van oer Speult in 16 18 de bestaande landraad ontbonden en een nieuwe geformeerd, waarin 14 hoofden zitting- 

 namen, aan wien men den titel van orangkaja camera gaf. Wijl de hand van den eenvoudigen inlander gauw gevuld 

 is, kregen de nieuw benoemden óf een gouden keten of dito ring ; sommigen een gouden hoedband waarop te lezen 

 stond „Doorl. Hoog. Mo. Heren. Staten. En. Nassou. Onderdanigh". 



Gijsels had met kapitein Hitoe minder op; hij verdacht hem in stilte te heulen met de Ternatanen, hetgeen 

 wel in strijd zou wezen met zijne in 162 1 voor Coen afgelegde verklaring van niet onder den koning van Ternate 

 te staan noch te willen staan, doch den scherpzinnigen Gijsels ontging het niet, dat kapitein Hitoe en diens zoon 

 Halevi, die later wederrechtelijk den titel van hoekoem aannam, zich hoe langer hoe meer het gezag begonnen aan 

 te matigen, en, daar waar het kon, trachten ons den voet dwars te zetten. 



De wolken, die zich aan den politieken horizon vertoonden, pakten zich hoe langer hoe meer te zaam boven 

 Ambon. Op Klein-Ceram waar naar kapitein Hitoe's raad als Nederlandsen bondgenoot (onderdaan kon men hem niet 

 noemen) nog wel eens geluisterd werd, was men niet langer van hem gediend; de bewoners verklaarden openlijk den 

 Koning van Ternate of diens stadhouder als heer te erkennen. Op Ambon zelf heerschte groote ontevredenheid wegens 

 de zware hongi-diensten ; nauwlijks waren de menschen tehuis om hun kleeren te drogen, of ze werden op nieuw voor 

 het deelnemen aan zoo'n tocht naar 't kasteel Victoria ontboden; de verbittering werd zoo groot „dat de bevolking- 

 liever hun korakora's, in brand zouden steken en naar het gebergte vluchten, dan aan de gehate hongi's deel te 

 nemen; dat de Nederlanders zóó veeleischend waren, hadden ze niet gedacht". Was het ook niet te veel van hen 

 geeischt, hun nagelen uitsluitend aan de compagnie te moeten afstaan op voorwaarden, die deze geliefde te bepalen, wanneer 

 de gelegenheid zich aanbood om voor hun produkt bij vreemde kooplieden betere prijzen te bedingen ? Ook bracht de 

 wijze, waarop de onzen te werk gingen tegen allen, die hen dorsten te weerstreven of zich aan verboden handel schuldig 

 maakten, de gemoederen in gisting. 



Twee jaar na het overlijden van Halevi, stierf diens vader, de oude kapitein Tepil ; ongeveer een maand 

 voor de terugkomst van Gijsels. De orangkaja's wezen tot Tepil's opvolger aan diens broeder, den orangkaja Boelan. 

 Maar een andere zoon van den overledene, Kakiali, wist Gijsels èn van den Heuvel te bewegen hem tot kapitein 

 Hitoe te benoemen; eene keus die de onzen al spoedig zou berouwen. Het nieuwe opperhoofd bezwoer (17 Juni 1633) 

 voor zich en zijne onderdanen, getrouw te zullen zijn aan de staten-generaal, den prins, de vereenigde compagnie, 

 den gouverneur, den raden van Indië, en in het bijzonder den gouverneur van Ambon, en al die autoriteiten bij te 

 staan in de oorlogen, die zij mochten voeren, zelfs tegen den kimelaha Loehoe. Deze laatste werd ongetwijfeld bij 

 name genoemd, om zijn voorgenomen huwelijk met Kakiali's zuster te verhinderen, welke verbintenis later toch tot 

 stand kwam. Verder bezwoer de nieuw benoemde aan niemand anders nagelen te verkoopen dan aan de kooplieden 

 van de Edele compagnie. Kort daarna vertrok van den Heuvel naar Ternate en maakte Gijsels zich weer gereed 

 voor een nieuwe hongi-tocht, om de aan de bocht van Kambelo gelegen landschappen tot reden te brengen, wijl zij 

 Leliato steun verleenden, en deze aan „vreemden" het drijven van handel toestond. Dit was niet te verwonderen, 

 immers, de v reemden betaalden de bahari) nagelen met 100 tot 120 rijksdaalders of ongeveer 100 % meer dan de 



') 1 bahar = 525 of 531 Amsterdam sche ponden. 



