compag-nie gaf. De eenige manier, om de schuldigen te straffen, bestond in het toepassen van het oude middel Den 

 4en September 1633 w as de vloot in de baai van Kambelo ; de bewoners van de groote negorijen Seroelau, I leneéla (welke 

 meer dan 400 woningen telde) en Pilera, wel wetende welk lot zij hadden te verwachten, verlieten hunne negorijen en 

 vluchtten naar het gebergte. Aan onze aanmaning van terug te keeren, voldeden zij niet, doch verklaarden, zelfs trouw 

 te blijven aan den stadhouder (dus aan Ternate). De roof en brandtooneelen, reeds elders afgespeeld, werden hier 

 herhaald; na het verrichten dier daden, trok de vloot den 13 d. a. v. op Hitoe-Lama (Hitoe) terug, om van daar uit Wai- 

 Poeteh (Hoamohel) te gaan bestoken; den volgenden dag ontmoette GljSELS te Hila, Kakiali, die over de verwoesting 

 van Seroelau ten zeerste ontstemd was, omdat dit gebied, zooals hij verklaarde, tot zijn land behoorde. Bij wijze van troost- 

 reden voegde Gijsels hem toe, dat geheel Hitoe gelijk lot zou treffen, wanneer hij er niet voor zorgde dat de nagelen 

 uitsluitend aan de compagnie werden afgeleverd. De voorgenomen tocht naar Wai-Poeteh liet GljSELS voorloopig varen, 

 toen hij vernam dat de kimelaha Soeli had overrompeld; bij terugkomst te Victoria bleek het gerucht een loos alarm 

 te zijn geweest. Op bladz. 7 is reeds gezegd, dat in 1618 van Speult Assahoedi (oostkust van Hoamohel) had 

 getuchtigd voor gepleegde zeeroverijen, de gestraften betaalden de opgelegde boeten en beloofden beterschap. Van 

 Speult scheen in die beloften niet veel vertrouwen te hebben gehad, want in het deswege Opgemaakte document 

 staat o. a. aangeteekend „dat bij de Meeren" (11. 1. de contractanten aan onze zijde) ..voor zeker gehouden werd. dat 

 de exter haar huppelen niet en zal agterwegen blijven (als wezende zij luiden van over ettelijke 100 jaren gewoon, 

 hun met rooven te erneren), waarover te bedugten staat zij haar eerlang wederom zullen te buiten gaan. enz Het 

 „huppelen" was klaarblijkelijk weer aan den gang, waarom GljSELS in October 1035 besloot Assahoedi aan te tasten; 

 de plaats werd den 26" dier maand nauw ingesloten, doch de belegeraars stuitten op zoon gedachten tegenstand, dat 

 hoewel bijna meester van het even ten noorden van Assahoedi gelegen Hennetello. zij den 8" November het beleg 

 moesten opbreken; na versterking te hebben ontvangen keerde men terug en toen gelukte het Assahoedi in de asch 

 te leggen. Op de terugtocht werd het nog verlaten Lesidi aangedaan en nog een 400 tal nagelboomen vernield. 

 Toch eenmaal uit zijnde, wilde Gijsels verder gaan en Sotela een bezoek brengen, doch de bemanning van de hongi- 

 vloot gaf zoo duidelijk te kennen, dat zij nu genoeg „geschept" hadden en naar hun negorijen verlangden, om voor 

 hun eigen boomen te kunnen zorgen, dat Gijsels wel verplicht was aan hun verlangen te voldoen. Tehuis gekomen 

 liet hij, om den kimelaha meer in bedwang te kunnen hebben, zoowel te Loehoe (oostkust Hoamohel) als te Larike 

 (zuidwestkust van Hitoe) een steenen reduit bouwen. 



Zoo plechtig kon Kakiali geen trouw gezworen hebben, of 't bleek al spoedig, dat hij het met den op 

 Hoamohel aanwezigen Ternatanen eens was. Een der ons trouw gebleven hooiden, Kajoean. waarschuwde Gijseis 

 (December 1633) voor Kakiali, doch deze speelde den onnoozele, verzekerde zelfs, dat hij onze beste vriend was. van 

 wien men geen kwaad moest denken, en maakte den gouverneur opmerkzaam op de handelingen van den kimalaha 

 Loehoe, enz. Medio Januari 1634 ontving Gijsels bezoek van den Ternataanschen gezant Sadaha, die, door zijn vorst 

 Hamdja met de hoogste macht bekleed, de bestaande geschillen op eene voor ons gunstige wijze moest bijleggen. 

 Den orangkaja's van Loehoe werd door hem het handeldrijven met Javanen en Makassaren verboden, den op Boeroe 

 aanwezigen stadhouder Fakiri opgedragen zijne beide zonen (of neven) de kimelaha's Leliato en Loeide tot rede te 

 brengen (die later naar Ternate werden teruggeroepen) en hij met zijn hoofd voor de rust van de Ambonsche districten 

 verantwoordelijk gesteld. Veel werkte Saüaiia's bezoek niet uit. Bij de bespreking der rechten op het door ons in de 

 Molukken bezette gebied, verlangde de gezant, dat eenige landstreken op Ceram, Ambon en de Oeliasers, die volgens 

 hem aan Hamdja toebehoorden, door de Nederlanders werden losgelaten, hetgeen Gijsels beslist weigerde. De gevoelens 

 van vriendschap, die Sadaha zeide voor ons te koesteren, verflauwden merkbaar, toen deze kwestie om het landbezit niet op 

 eene voor beide partijen gunstige wijze kon worden beslist. Dit was nu de derde keer; in 1625 en 1628 had Leliato reeds 

 de aanspraken van zijn souverein op het door ons bezet gebied verdedigd, doch, evenals nu, te vergeefsch. Kakiali 

 maakte van de minder gunstige stemming van Sadaha gebruik, om bij de Makassaren de hulp voor de kimelaha's 

 in te roepen in hun strijd tegen de Nederlanders, en wraak te nemen voor de door hen op Ceram en elders aangebrachte 

 verwoestingen. En niet te vergeefs! 43 Makassaarsche jonken zetten te Kelang, Manipa en Kambelo 2000 goed 

 bewapende en rijk van allerlei oorlogstuig voorziene inlanders aan wal; laatstgenoemde plaats werd versterkt en met 

 Loehoe en Kakiali raad gehouden om Ambon op het zwakste punt aan te vallen. Te midden van de moeilijke 

 tijden die Gijsels doorleefde, had van den Heuvel de regeering te Batavia weten te bepraten, hem tot gouverneur 



