terug te keeren", enz*. Deze nota èn het dringend verzoek van van Deutecom om hulp, die tevens voorstelde Kakiali 

 los te laten en hem weer als kapitein Hitoe te erkennen, deed de regeering besluiten de nieuw benoemde gouverneur- 

 generaal Antonio van Diemen, vergezeld van de extraordinaires raden Anthonio Caen en Joan Ottens met 1 7 schepen 

 en 2000 man naar Ambon te zenden (30 December), alwaar men den 19™ Januari 1637 aankwam. Ottens, die daags 

 te voren in een sloep naar het nabijliggend Hila was gezonden om berichten in te winnen, werd door een Ternataansche 

 korakora fel beschoten, bij wijze van voorproef, hoe de toestand daar was. Leliato speelde er zoo de baas, dat geen 

 enkel vaartuig, met ons goed gezinden bemand, zich op zee dorst te wagen ; met 30 korakora's, was hij Ceram's zuidkust 

 langs gegaan, alwaar verscheidene orangkajas hem trouw bezwoeren, de loge of versterking van de compagnie op het 

 eiland Oma werd ingesloten, alle handel op Hitoe stond stil, daar groot gebrek aan rijst en sago heerschte. Bijna 

 alle de Nederlanders goedgezinde christelijke inboorlingen van Soya Kelang, Erna, Hoetoemoeri, en de mohammedaansche 

 districten Hatoehaha, Iha en Mahoe, Kailolo op de Oeliasers, waren Ternataansch gezind, van Diemen aarzelde niet 

 om het geducht versterkte Luciëla zoo spoedig mogelijk aan te tasten; ruim 1500 man onder aanvoering van de raden 

 hiervoren genoemd en van Deutecom bestormden de vesting, die na heftigen weerstand werd genomen, en de omgeving 

 verwoest; Leliato en het grootste gedeelte zijner krijgsmacht ontsnapte, van Diemen liet terstond de behaalde over- 

 winning links en rechts bekend maken, om zoodoende de gemoederen der afgevallenen en weifelenden te polzen ; even- 

 min werd verzwegen, dat Kakiali en Tamalessi, zij het dan nog als gevangenen, terug waren. Wel was zijn voornemen 

 geweest de onwilligen hardhandig aan te pakken, maar excursies in bergachtig terrein te ondernemen met Europeanen, 

 omhangen met zware en onhandige wapens, tegen een talrijke en vrij goed bewapende inlandsche vijand, achtte 

 vax Diemen te onraadzaam, dan dat hij niet zou trachten de bevolking door overreding naar beneden te lokken; 

 werkelijk kwamen verschillende hoofden van Saparoea en Lei-Timor aan 't kasteel. Als redenen hunner ontevredenheid 

 gaven zij o. a. op, dat de kooplieden hen met het gewicht bedrogen, hun tegenzin in het gedwongen kerkgaan, hetgeen zij 

 voor zelf niet noodig achtten, enz., doch de voornaamste grief was, dat wanneer er voor de hongi-tochten geen „scheppers" 

 genoeg waren, de ontbrekenden door de compagnie's officieren met den blooten degen naar de vaartuigen gedreven werden.l) 

 van Diemen nam de misnoegden in genade aan, en beloofde dat hij op de klachten zou letten. De Hitoeèzen 

 waren veeleischender en niet zoo toeschietelijk, zij verklaarden in geen onderhandeling te willen treden, voor en aleer 

 de twee gevangenen in vrijheid waren, van Diemen kon deze stijfhoofdigen niet leeren een andere toon aan te slaan 

 omdat hij voor alles Hatoehaha (Haroekoe) moest straffen. Den 2™ Februari vertrok een sterke macht (1056 man) 

 aangevuld met 454 „boeren" derwaarts; na de verovering en verwoesting van Kailolo ging het naar Alakka, waar de 

 tegenstand zoo groot was, dat de aanvallers met bebloede koppen afdeinsden en naar het strand terugtrokken. Tot de 

 afdoening der verdere zaken liet van Diemen de „boeren" achter, die zoo beestachtig huishielden, dat de bevolking, 

 ten einde raad, eindelijk het hoofd in de schoot lei. In April d.a.v. was van Diemen voor Luciëla, waar hij werd opgewacht 

 door den broeder van den Ternataanschen koning Hamdja, den kapitein kout kaïtsjil Sibori, die hem een brief van Hamdja 

 overhandigde, waarin deze schreef, dat niet zijn onderdanen op Ceram, maar de kimelaha's zich ongehoorzaam aan de com- 

 pagnie betoonden, doch zij zouden hun straf niet misloopen, om die reden hield hij reeds den kimelaha Loehoe te Ternate 

 gevangen. Als klein geschenk voor het onderhouden der vriendschap bood Hamdja van Diemen 2 bahar nagelen aan. 

 Ook voor Leliato was een brief, doch minder vriendelijk gesteld. Sibori, die Leliato gevankelijk & voor zijn 

 heer moest brengen, ontbood den kimelaha, om hem diens lastgeving voor te lezen, aan welke oproeping na lang dralen 

 werd voldaan. Leliato was zoo voorzichtig, 500 gewapende volgelingen mede te brengen, wier aanwezigheid ver- 

 moedelijk oorzaak was, dat de uitwerking van den brief verre beneden de verwachting bleef. Leliato stoorde zich er 

 met aan, en nog minder aan den koninklijken gezant,: van een gevangeneming was, dank zij de 500 man, geen sprake 

 \a het slechten van Luciëla, keerde van Diemen naar Hitoe terug; de Hitoeëzen, die op de loslatino- van 

 zijne gevange nen bleven aandringen, dreigde hij met de vernieling hunner boomen. Om aan de bedreiging klem bij te 



