dienaangaande naar Amboina (3 Maart 1688, Leüpe p. 21): „'t Is jammer dat het Ambonse Kruytboeck van den Ed. Rumphius 

 met de figuren door den jongsten brand vernielt is, doch weder goet dat de minute nog behouden is gebleven, en dat 't selve 

 werck oversulcx door desselfs soon Paulus Augustus, nevens een goed teeckenaer weder in 1 1/2 jaer afgeteekent gerestaureert 

 soude kunnen werden. Te dien eynde senden wy UEd. hiernevens een teeckenaer, met name Philips van Eyck van 

 Amsterdam, zynde een scheepsjongen in 's Comp. dienst, en door zyn jonge jaren te bequaemer om na de 

 onderrigting van desselfs soon verder aen te leeren." 



In het, in handschrift te Leiden aanwezige, „Appendix of Aenhang op de 6 : eerste deelen van het Ambonse 

 Cruydeboeck", komt eene teekening van dezen Philips van Eyck, en door hem onderteekend, voor. Het is eene 

 teekening van „Mangostana" (Garcinia Mangostana) en draagt als onderschrift: „philip : v : Eyck l) : Fecit den 28 maert 1692". 

 Van Eyck moet dus minstens 4 jaren lang voor Rumphius geteekend hebben (inderdaad tot 1696, dus 8 jaar). Dit 

 appendix bestaat uit 25 pagina's schrift, gevolgd door een „Register van de nieuwe figuren, welke gehoren tot de 

 6 eerste deelen van 't Ambonse Cruydeboeck, als mede tot den appendix van 't selve; afgesonden in Septb r a° 1692", 

 terwijl onder de laatste pagina staat: „Aldus gedaen, en in September des jaer s 1692 weggesonde?i met de fltiyt de 

 Civetkat, onder de Secretarys papieren', en dat door Rumphius zelf onderteekend is. Het Appendix is dus in 1692 uit 

 Ambon verzonden. Dit komt dan ook goed overeen met eene opgave in Leupe, 1. c. p. 21 : „Onder zijne leiding werkte 

 men dan ook zoo ijverig, dat de zes eerste boeken van zijn Herbarium reeds in 1692 op reis naar het vaderland waren". 

 Daar de zes eerste boeken met het schip Waterland te gronde gingen, moeten zij vóór Sept. 1692 verzonden zijn 

 geweest, en moet het appendix, dat thans te Leiden met de origineele teekeningen aanwezig is, dus met een ander 

 schip zijn verzonden. Op p. 22 vinden wij bij Leupe: „Wanneer de zes eerste boeken van het Herbarium van 

 Amboina naar Batavia zijn verzonden, hebben wij tot dus verre niet kunnen opsporen, doch vermoeden dat dit in 

 1690 of 1691 is geschied, want op het register der van Amboina af gezonden papieren enz. leest men onder dagteekening 

 van 24 Sept. 1692: „Een bundeltje met seyldoeck benayt, gemerckt A.K.B, daerin eenige figuren met een apendix 

 van het Ambons Kruytboeck, volgens een apart register", zonder dat wij verder hierover iets in de brieven vermeld vinden". 



Het volgens Rtimphius onder teekening in Sept. 1692 met de fluyt de Civetkat afgezonden Appendix, en het 

 hier bedoelde „bundeltje met seyldoeck benayt", is dus klaarblijkelijk een en hetzelfde werk, zoodat zonder twijfel het 

 thans in de bibliotheek te Leiden aanwezige „Appendix of Aenhangsel op de 6: eerste deelen' (niet te verwarren met het 

 Auctuarium 2) of Toegift), het origineele op 24 Sept. 1692 per „Civetkat" van Amboina ver zondene handschrift is. 



Leupe gaat op p. 22 verder: 



„Maar nog was het einde niet daar van de rampen, die het ongelukkige Herbarium (Cruydtboeck) moesten 

 treffen. Ging in 1687 een groot gedeelte van het destijds gereed zijnde (nl. de platen) door een brand verloren, de 

 zes boeken die in 1692 naar het vaderland waren gezonden, gingen met het schip „Waterland" te gronde"; (op 12 Sept. 

 1692, op 45 N.B. door eenige Fransche schepen in den grond geboord). 



Dit handschrift is dus voor goed verloren. Oorspronkelijke teekeningen van Rumphius kan het niet bevat 

 hebben, daar Rumphius na 1687 (toen de teekeningen verbrandden) door zijne blindheid niet meer in staat was zelf te teekenen. 



Het mag wel een geluk geacht worden, dat de Oud-Gouverneur-Generaal Camphuys ze had laten afschrijven 

 vóór dat ze met de Waterland op reis gingen. 3) 



van bovengenoemd appendix staat: .,Mangestane, Lib. i, Cap. 38, dog hiervan is het bloeijsel in Amboina niet Ie vinden, 't welk dan op Batavia kan bijgetekend werden". 



••>) Van dezen Camphuys wordt in dit Gedenkboek elders gewaagd, zoodat 

 als G. G. op 24 Sept. 1691, begaf hij zich naar zijn lusthuis. dat hij had doen bouwen 



„Uyt myn Thuyn gelegen in de Zuyder Voorstad: van Batavia den 2 Mart. 1695". Ook 



schrijvende) zijn brief: «Aen den Edelen, gestrengen, welwysen, seer voorsienigen en gans 

 larids India, thans residerende op den Eylande Edam". Nog op zijn sterfbed hield hij ; 

 het volgende (zie Leupe p. 56) aan Cornelis Chastelfin. (Deze Chastelein liet late 



om nae 't vaderlant te senden, gemaeckt. Het eene stel vereert syn Edelh' Camphu 



met het volgende kunnen volstaai 



1, aan V. D. Aa en 



Leupe ontleend : Na zijn aftreden 







den weg van Djakatra, bij hetwelk 



5-51 afgedrukte brief van Camphu 







hij op het eilandje Edam, dat hei 



m toebehoorde, e 



:en huisje naar de i 



p. 52) adresseerde dan ook Dr. " 



Willem ten Rhyne (over Rumphius' Cruydtboek 



enereusen Heere, Myn Heere Joann 



es Camphuys, Ou 





met RUMPHIUS' werk bezig, want 



4 dagen voor zij 



n dood (18 Juli 1695) dicteerde hij 











or syn Edelheyt 



[nl. Camphuys zelf] en 't ander 



en d' E. Heer Majoor Isaac de g 



iT. Martin. Sul 



lende het tweede stel mede aen 



't oogh van den Heer T) n Rhyni 



•:, daeraen cP Heer 



Rumphius dierwegen geschreven 





S afgegaen en b 





e den Chirurgyn Cristiaen Gera 



RDS, deselve kruydeboecken en teeckeningen syn 



