„Ze werden nu andermaal, vermeerderd met nog drie boeken - sedert van Amboina bij de Hooge Regeering 

 ingekomen - met het schip Sir Janslandt in 1696 aan de Bewindhebbers gezonden" en wel per brief van 8 February 

 1696 (zie Leupe p. 22) nl. : 



„De minuyte der ses eerste boeken van het Ambons Kruvdtboeck van den Coopman G. E. Rumphius met 

 het schone schip Waterland in den jare 1692 verongeluckt ofte te gronde gegaen zvnde. zyn uvt de copven die de 

 Heer Out-Gouverneur-Generaal Camphuys Z. G. daervan gehouden hadde, zoo goet als het heeft konnen geschieden, 

 weder in 't geheel gecopieert, en te zamen nevens nog de dry volgende boecken, zoodanig ons die jongst uyt Ambon 

 van den gemelden Rumphius zijn toegecomen, in een casse affgepackt, dewelcke nu met het schip Sir Jansland nog 

 mede tot UEd. Agtb. overgaet, zynde buytendien ook nog een affschrift van het register op voorsz. boecken te vinden, 

 in de casse met papieren van onse secretarye". 



Zijn deze negen boeken nu te Leiden? Zonder twijfel is dit het geval met bock 7 , 8 en 9 (de zes eerste boeken 

 laten wij voorloopig buiten beschouwing), want deze boeken 7, 8 en 9 bevatten oorspronkelijke teekeningen van P.(u lis) 

 A.(ugustus) Rumphius, waarvan wij hierachter er één reproduceeren, Pieter DE RüYTER, Philip van Eyck en |\ Hógkkmom. 

 Eene teekening van de Ruyter Lib. 7, achter p. 142, draagt de dagteekening ritim° Maart 1694, terwijl een teekening 

 van }\ Hógeboom Lib. 9, Cap. 66 vóór p. 550, het jaartal 1685 draagt, evenwel met een andere hand. dan die 

 handteekening, geschreven, en terwijl geheel aan het einde van Lib. 9. Cap. 90 (achter p. 605) eene teekening van 

 Appendix laciniata (Aroideae) voorkomt met het opschrift Rumphius Junior fecit. Of dit een broeder van P. A. Rumphius 

 of wel dezelfde is, schijnt mij moeielijk uit te maken. De laatste teekening van het boek is van van Eyck en beeldt 

 Cussutha (Cassytha) af, terwijl uit den text blijkt, dat Rumphius de haustoriën zeer goed gezien heeft: „de voeten van 

 den vis Polypus gelykende, namentlyck korte vingers van witachtige wratten gemaekt, waermede sy haer aen de 

 voorn: takken vast setten, en haer voordeel uyt een vreemt liggaem trecken, op de selfde manier als het Viscum doet, 

 dierhalve moet men dese pootjens, voor syne wortels houden, die op den geheelen struyk soo verspreydt syn, dat men 

 niet raden kan welcke de eerste hooftwortel sy, daer hy syn eerste begin van genomen heeft". 



Wij hebben gezien, dat Rumphius in hetzelfde jaar, waarin de eerste bezending (de zes eerste boeken) naar het vaderland 

 verloren ging, een Appendix daarop had gemaakt, dat per Civetkat naar Batavia werd verzonden. Hieromtrent zegt Leupe p. 23: 

 „Zoodra was hem de mare van het ongelukkige schip Waterland niet ter ooren gekomen, of hij beijverde zich het 

 reeds afgezondene te verbeteren en te vermeerderen, en dit met zooveel ijver, dat de Gouverneur Schaghen reeds op den 

 30 Sept. 1694 aan de Hooge Regeering kon schrijven: „Den Oud-Coopman G. E. Rumphius verstaen hebbende, 

 dat de ses eerste deelen van het Ambonse Kruydtboeck op het ongelukkige schip Waterlant te gronde ende verlooren 

 zyn gegaen, heeft zich sedert beneerstigt eenige verbetering ende vermeerdering op deselve deelen te maecken, zynde 

 den aanhangsel off appendix overgesonden voor twee jaren, daer ingetrocken. En aengesien dat hy mede verstaen 

 heeft, dat deselve onder opsigt van den Wel-Edelen Heer Oud-Generael Joannes Camphuys staen gecopieert te worden, 

 zoo heeft hij de voorschreven vermeerdering, bestaende in ontrent 33 vellen schrifts en 102 nieuwe figuren, in een 

 bundeltje in wit linnen benayt ende gemerekt A. K. B., onder andere secretarys papieren UHEdelh. willen toesenden, 

 om den gemelde Heer Camphuys te behandigen, opdat het onder het copieren by het principale werek mogt bygevoegt 

 worden, waerdoor dan de voorheen gesondene appendix niet noodig zal zyri\ 

 Waar is nu deze vermeerdering, dit Tzveede Appendix? 



Deze vermeerdering bevindt zich, althans ten deele, in de bibliotheek der Rijks-Universiteit te Utrecht (d. w. z. 

 eene blijkbaar te Batavia gemaakte copie), waar zij onder den naam van Auctuarium 1) staat ingeschreven. Het bewijs 

 hiervoor vinde men in het volgende: 



t '.ie; in diens ht als wij hei volgende weten: 



(COIAAS Laiki ns (geb. 1734) med. doctor en hoogleeraar te Amsterdam, 



irspronkehjke wezen. De téekci, 102' zijn, doch 



..,, ^ „ C1 uc ,,..„„, „.,„„„, „,,. ... ,. -..,,. , 1? . „„. 3 .. , 3-. ^. ..,. .-< ,nóy.. 71: 





i) 



Vóór 



in dit Utrechtsche 



handschril 



ft staa 

















i!.. ek. 



door Gf.o 



RGIUS EVERHARDfS Rü 



mische 



1 Bibliotheek ten 



geschenke gegeve 





1 flee, 





. N. Eyck tot Zrim 





]OÏ 















gehuw 



A met Ar 













>chter Franc.na Joha: 



livml, 













18 Heer va 



n Zuylichem. Deze H 



Kvi-k 



Hoer v. / 





van Maartensdijk 



etc. (geb. 



te Utrecht 26 Aug. iï 



IH ion 



,N, gaf in 







de Bibliol 











Het handï 











dl. teekeningen. voor 



zelfs gekleurde, 













1. Origineel zijn o.a. 











iiiz.%? /.VA.,7. 



r. Lib. 1 



Cap. 68, Philip v. I 









ran dl. I telt 80 dubbele 







n schrifts", en kan du: 









en de Titelplaat v 









is achteraan — 54, wa 



7T'"\ 



; en «el < 





:n behoorende bij 





; " w 





Abel), 59, 64, 65, 69; 



