Deze laatste drie deden werden 24 Sept. 1696 van Amboina verzonden, zooals de Gouverneur dit in zijn vorig 

 schrijven had oremeid (Leupe p. 24) : „Den Oud-Coopman Rumphius send tegenwoordig onder onse secretary's papieren over, 

 de drie laeste deelen van het Ambonsche Cruydeboeck, naementlyck het 10, 1 1 en twaelfde boek, met de noodige figuren, 

 waerby hy onderdanig versoeckt dat het Uwe HoogEdelh. gelieven moght deselve met de eerste gelegentheyt naer 

 het Vaderlant te senden, ende aen de Ed. Heeren Bewinthebbers te laten behandigen, alsoo dese drie laeste boecken 

 niet behoeven gecopieert te worden, vermits de minuten by hem compleet zyn. Hy vertrouwt dat de negen voorgaende 

 boecken, tegenwoordigh onder den Edelen Heer St. Martin berustende, mede sullen klaer zyn, om tegens die tyd 

 tezamen nae het vaderland te worden versonden. 



„Om deselve te redden ende in ordre te brengen is met het schip Hobree vooraff gesonden, syn adsistent 

 Johannes Philip Sipman, ende tegenwoordigh op het fluytscheepje de Haen, tot medeverantwoording der nagellading, 

 zijn teyckenaer Philip van Evck, om aen het voorgaende werck te helpen, volgens memorie hem Sipman medegegeven; 

 waerdoor dito Rumphius ontbloot is van een bequaam Adsistent en teyckenaar, en zyne resterende schriften moeten 

 wachten tot hy wederom voorsien is". 



Eindelyk had Rumphius (Leupe p. 25) het genoegen te vernemen, dat zijn Herbarium naar het vaderland was 

 verzonden (Missive H. R. aan den Gouverneur te Amboina 17 January 1697): „Het Ambonse Kruytboeck van 

 den Coopman G. E. Rumphius is nu ten vollen nae het vaderland, aen d'Edele Heeren Principalen gesonden, te weten: 

 de drie laatste deelen met syn gewesen schryver, den provisionelen Adsistent Johan Philip Sipman, ende teyckenaer 

 Philip van Evck, per de nu even vertrocken retourschepen, ende de negen vorige off eerste deelen, met de retourvloot 

 van 't voorleden jaer. 



„Maer wat 't seggen wil, 't geen by UEd. laetste missive van den 24 September 1696 gesegt wert, dat de Ed. 

 Rumphius, met syne resterende schriften nu moest wagten, tot dat hy weder van een ander schryver en teyckenaer 

 voorsien zoude zyn, wilden wy wel wat nader g'interpreteert hebben ende specialyck hoedanige geschriften 

 daerby verstaen worden". 



Op dit schryven gaf de Gouverneur te Amboina het onderstaande antwoord (20 Mei 1697, Leupe p. 25) : 

 „Den Oud-Coopman G. E. Rumphius blyft UwHoogEdelheden nedrig danckbaer, dat zy de goedheyd 

 hebben gehad zyne Botanise schriften, bestaende in twaelf boecken, volkomentlyck nae 't vaderland aen de Edele 

 Heeren Bewinthebberen voort te zenden, hoopende dat te syner tijd, Uw HoogEdelh. luyster en goede diensten, 

 voor diegeene die hier in Indië woonen, daeruyt sal volgen. Maeckende wyders UHEdelh. bekent, dat het voornaemste 

 van syne resterende schriften 't geen hy nu onderhanden heeft, is een auctuarium off toegift, hetwelcke hy nog eenigen 

 tyd meene onder sigh te houden, om alle soodanige planten daer in te voegen, als hem in dese Provincie nog 

 zouden mogen voorkomen ; eenelyck U.H.Edelh. consent versoeckende, dat hy daertoe uyt de militie alhier, een 

 bequaem en taelkundigh schryver magh uytsoecken, die hem daerin helpen kan, gelyck hy reeds een uitgevonden 

 heeft, nevens een borst, die eenighsints het teyckenen van den vertrocken Philip van Eyck geleert heeft ende 

 als nogh by hem is. l) 



„Onder den voorschreven Coopman Rumphius berusten noch eenige andere schriften doch van minder belangh, 

 en die hy derhalven Uw HoogEdelh niet zeer durft aenprysen, zynde de Ambonsche Rariteytkamer, bestaende in 

 drie boecken, ende noch drie andere boecken van Land- Lugt ende Zee-gedierte deser eylanden, om welke te 

 perfectioneren hy zelffs weinig h moed heeft wegens zyn ouderdom ende aengroeyende swackheden. Echter versoeckt 

 hy nochmael Uw HoogEdelh. op het nederigste, dat hy een schryver en een teyckenaer, voor syne misschien weynige 

 resteerende jaren syns levens mag behouden, om de geesten wat werck te geven, zonder het welck hy anders sorgt 

 in melancholy zyne dagen te sullen moeten eyndigen". 



Leupe schrijft p. 26 : „wij hebben niet gevonden, dat aan het verzoek van Rumphius, om een schrijver en teekenaar 

 te mogen hebben, officieel is voldaan geworden, maar vermeenen dat de Gouverneur het hem oogluikend zal hebben 

 toegestaan, ten einde de werken, die hij nog onderhanden had, en waarvan hier boven wordt gesproken, te kunnen 

 voltooijen". 



Dat Rumphius na het vertrek van Philip van Eyck (Sept. 1696) nog een „teyckenaer" had, blijkt uit een 



