het sy voor 't geheel, off wel ten deele quam op te doen, deselve dat toe te staen" Eerstin 1736, deed zich een 



liefhebber!) voor; wij lezen in de resolutien van de Kamer Amsterdam, onder dagteekening van den 27 en Aug. (Leupe p. 33) : 

 „Op het voorgebragte ter vergaderinge is goetgevonden en geresolveert, dat de Kruytboecken van den Oud-Coopman 

 in Amboyna, G. E. Rumfhius, deel voor deel zullen worden afgegeven aan den Professor Burmannus, mits daervan 

 telkens gevende behoorlijke recepissen; met consent om deselve boeken, buyten kosten van de Comp. vervolgens in 

 druk te mogen uytgeven, zonder egter daerin te brengen eenige passagien die tot nadeel van de Compagnie zouden 

 konnen strecken, en sulx alleenlyk specteerende de Kruyden". 



Drie jaren later, in 1739, gaf Bukman de voorwaarde in het licht, waarop de uitgave zoude geschieden; deze 

 had plaats tusschen de jaren 1741 — 1750, in 6 dln folio te Amsterdam bij F. Changuyon, J. Catuffe en H. Uytwerf; 

 te 's-Gravenhage bij P. Gosse, J. Neaulme, A. Moetjens en A. v. Dole; en te Utrecht bij S. Neaulme. 



Hoewel het werk oorspronkelijk in het Latijn was geschreven 2), werd het later door Rumphius in 't Nederlandsch 

 omgewerkt en voltooid; Bürman vertaalde het weer in 't Latijn, en gaf met den Latijnschen tevens den Hollandschen tekst. 

 Het Auctuarium werd mede door den Hoogleeraar Burman uitgegeven te Amsterdam bij M. Uytwerf en de 

 Wed. S. Schouten en Zoon, 1755. Hieraan werd later een Index toegevoegd, die in 1769 het licht zag. 



Het Rijksarchief is in het bezit van een register dat het volgende karakteristieke opschrift heeft (zegt Leupe p. 34) : 

 „Kort Sommier der Ses Eerste Ambonsche Cruydeboeken, door Georgius Everhardus Rumphius van Hanau, Oud- 

 Coopman en Raedspersoon in Amboina, den nakomelingen overgelaten." 



Hoewel hier slechts gewaagd wordt van de eerste zes boeken, bevat het echter den inhoud der negen boeken 

 zooals die destijds naar het vaderland werden gezonden. Behalve het getal der capittelen, waaruit ieder boek bestaat, 

 bevat het een opgave van de capittelen, waarbij geen figuren zijn. 



Bij het vergelijken van dit register met het exemplaar van het Herbarium in de Koninklijke Bibliotheek te 

 's Gravenhage aanwezig, is het ons, zegt Leupe p. 34, gebleken ,,dat er in de opgegeven cijfers voor het i ste en 4 de boek eenig 

 verschil bestaat ; terwijl het Register hiervoor 68 en 66 heeft [het oorspronkelijk Leidsche handschrift heeft in beide 68 

 capita], bevat het Herbarium voor het i ste boek 69 en voor het 4 de 71 capittelen [de CAMPHUYS-copie heeft ook 69 en 

 71 capita]; het blijkt evenwel dat het cijfer 66 veranderd is." 3) 



Eindelijk zijn nog in het Rijks-Archief de volgende Registers: „Register der Figuren dewelke in September 

 AO. 1694 weggesonden werden en tot de Ses Eerste Boeken van 't Ambons Cruydeboeck syn behorende", bevattende 

 102 Nos. der nieuwe figuren, die in de eerste zes boeken moesten worden bijgevoegd, — d.i. dus het Register op het 

 tweede Appendix! — ; en een „Register der Capittelen van 't Sevende, Agte en Negende boek, aanwysende wat voor 

 figuren compleet of gebreckelijk zyn." 



CONCLUSIES. 



Rumphius begon spoedig na aankomst te Amboina (1653) aan het Kruidboek te werken ; de daarvoor bestemde 

 gekleurde platen teekende hij zooveel mogelijk zelf. Daar hij in 1670 blind werd, kan hij na dien datum niet zelf geteekend 

 hebben ; voor de redactie van zijn werk werd hij voornamelijk geassisteerd door zijn zoon Paulus Augustus, en door den 

 blijkbaar kundigen Sipman. Toen hem in 1687 het ongeluk trof zijne voor het Herbarium bestemde platen door een brand 

 te verliezen, verzocht hij aan de regeering hem een „teyckenaar" te zenden. Daaraan werd het volgende jaar door het 

 uitzenden van Philip van Eyck, een scheepsjongen, voldaan. Van Eyck was tot 1696 in Rumphius' dienst; hij leerde 

 een te Ambon aanwezigen soldaat Pieter de Ruyter teekenen, welke na van Eyck's vertrek (eind Sept. 1696) in 

 RüMPraus' dienst bleef, en tot kort voor diens dood voor hem heeft geteekend. Vóór van Eyck's komst werd Rumphius 

 bijgestaan door Hogeboom (1685). 



Zoo mocht het dan Rumphius gelukken, de zes eerste boeken van zijn Herbarium te voltooien, en in 1690 naar 



') De heer G. P. Ivkkkakr amkt mij attent „,-, de praefatio .KI. 30 Nov. 1736 van den Thesaurus Zeylanicus, Amst. 1737, wa; 



56- 



