alhoewel sterk gedunde vloot— thans van stoomschepen — Dundee en Peterhead om, als van ouds, in het hooge Noorden 

 walvisschen te jagen. Dat intusschen door Noren eene andere en nieuwe phase in de walvischvangst gebracht is, door thans 

 ook de Balaenopteriden of Vinvisschen, die men vroeger verwaarloosde, te jagen, interesseert ons hier niet. Belangrijker 

 is, dat allengs ook Amerika als mededingster optrad bij de walvischvangst op hooge zee. Maar haar zonen verplaatsten 

 het jachtgebied naar het zuidelijk halfrond. Hier was het Balaena australis, waarop in de eerste plaats jacht gemaakt 

 werd. Dit dier, dat zich niet, zooals zijn plaatsvervanger (Balaena mysticetus) in het noordelijk halfrond, uitsluitend 

 beperkt tot de koude streken, maar ook meer getemperde zeeën bezoekt, bracht de walvischvaarders daardoor als van 

 zelf in het gebied van den Cachelot (Physeter macrocephalus). 



De mannelijke exemplaren van deze soort bereiken tot 18 M. lengte, de vrouwelijke zijn altijd nog 9— 10M. 

 lang. Zij bleken daarom al spoedig een waardig en winstgevend jachtobject te zijn, dat niet alleen rijkelijk 

 traan, maar bovendien spermaceti levert; ook kwamen zijne groote tanden in de onderkaken als ivoor van mindere 

 kwaliteit in aanmerking. Al heeft ook de Cachelot eene ruime verspreiding, zijn eigentlijk woongebied zijn de 

 tropische zeeën. De Amerikaansche walvischvaarders zochten hem hier op, bevoeren daarvoor ook den Pacifischen 

 Oceaan en kwamen van daar in de ruime bekkens van den Indischen Archipel. Hun toegangswegen derwaarts 

 waren öf langs Timor en vervolgens door de straten tusschen Flores en Wetter, of via de Halmaheira-Zee, als 

 verbinding met den Pacifischen Oceaan. Bij deze laatste passage was de Westkust van het eiland Gebee, vlak bij 

 het eilandje Fou, eene gezochte ververschings- en ankerplaats. 



De goede uitkomsten der Amerikaansche ondernemingen, waarover b. v. van Musschenbroek 1) het een en 

 ander mededeelt, wekte den naijver van Engeland, en bewoog zijne regeering, door middel van een hoog premiestelsel, 

 de kwijnende walvischvangst nieuw leven in te blazen, door haar naar de tropen, vooral ook naar Indië, te 

 verplaatsen en den Cachelot tot hoofddoel der jacht te maken. Dit gelukte dan ook voor een kort aantal jaren, alhoewel 

 de vloot in den Indischen Archipel zeker nimmer dien fabuleuzen omvang bereikte, waarvan Crawfurd 2) gewaagt, 

 als hij haar „32,100 tons of shipping, and 3210 seamen" toekent. Leerzamer nog is de geringe waarde van prophetieën 

 op handelsgebied, als men het nationaal-verblinde betoog van Crawfurd leest, waarin de blijvende waarde der Engelsche 

 Cachelot-visscherij in den Archipel vergeleken wordt met de mercantiele zonden der kortzichtige Nederlandsche 

 Regeering, humoristisch tevens als men bedenkt, dat reeds weinige jaren nadat de schrijver dit Engelsch 

 bedrijf zoo hemelhoog geprezen had, geen enkel vaartuig meer zich met deze jacht bezig hield. De Amerikaansche 

 vlag wapperde nog het langst op walvischvaarders, die den Archipel bevoeren, tot ook zij verdwenen. 



Van dit bedrijf kon Rumphius niets weten. Het werd eerst na zijnen tijd uitgeoefend. Wat ons hier meer 

 interesseert, is dat hij ook niets vermeld van walvischvangst bedreven door inlanders. W r erd zij nog niet uitgeoefend 

 ten tijde van Rumphius, of was dit bedrijf slechts van zoo lokalen aard, dat het Rumphius niet ter oore kwam? In de 

 litteratuur heb ik geen antwoord kunnen vinden op die vraag. Zij bevat trouwens slechts zeer spaarzame gegevens 

 over het niet onbelangrijke feit, dat tegenwoordig op twee plaatsen in den Indischen Archipel geregeld door inlanders 

 jacht wordt gemaakt op walvisschen en dat deze daar ter plaatse eene gewichtige rol vervullen in het leven en de 

 huishouding der kampongbewoners. 



Over eigen ervaringen hieromtrent, die ik tijdens de Siboga-expeditie verzamelen kon, heb ik reeds 

 elders kortelings bericht 3). In die berichten ontbrak evenwel almede het voornaamste : de nadere aanduiding der namen 

 der Cetaceën, waarvan de vangst door de inlanders uitgeoefend wordt. Het onderzoek van het tijdens de expeditie 

 uit handen der inlandsche walvischjagers zelven verkregen materiaal aan schedels en andere skeletstukken heeft tot 

 geheel onverwachte uitkomsten geleid. Zij zijn zoo verrassend, dat eene mededeeling daarvan wel gerechtvaardigd 

 is, niettegenstaande het onderzoek nog niet afgesloten kon worden. 



Bij het determineeren bemerkte ik toch, dat het ten deele zeer weinig bekende Cetaceën geldt. Het bleek dat 

 eene vergelijking met de authentieke stukken, die gedeeltelijk in Bombay en Calcutta bewaard worden, vereischt werd : 

 eene vergelijking dus, die niet gemakkelijk te bewerkstelligen is. Intusschen is het mogelijk thans reeds enkele mijner 

 bevindingen mede te deelen. 



») S.C.J. W. van Musschenbroek. Cachelot-visscherij in den Nederlandsch Indischen Archipel. Tijdschr. derNed. Mij. t. b. v. Nijverheid, Dl. XL. Haarlem 1877. 



») J. Crawfurd. History of the Indian Archipelago vol. III. 1820 p. 447—448. 



!) Max Weber. Introduction et description de 1'expédition du Siboga; in Siboga-Expeditie I. Leiden 1902, p. 31—35 en 146—147. 



