genaamd, al mede voor een Moes-kruid, 't geen zy by haar Wawo {of die Zee-Wormen, die ?nen in April aan de kant 

 of de zoom der Zee eenige dagen verneemd) gebruiken, en in een Bamboes koken." 



Onze kennis omtrent het voorkomen der wawo of oele bij Banda, danken wij aan den assistent-resident, den 

 Heer J. C. van Hasselt, die aan Prof. Max Weher, den leider der Sibog'a-expeditie, niet alleen een groot aantal 

 exemplaren dezer merkwaardige zeewormen ten geschenke gaf, maar daarover ook het volgende mededeeldel): „Inde 

 maanden Maart en April van ieder jaar, uitsluitend den tweeden en derden nacht na volle maan, doch het meest in 

 den derden nacht, komt rondom de eilanden, voornamelijk «laar waar de kust rotsachtig is, uit de diepte vanaf de 

 kust zich over de zee verspreidende, eene zekere wormsoort in ontelbare hoeveelheid aan de oppervlakte van den 

 zeespiegel. Men noemt haar op Banda „Oelie" en op Amboina „Laoer". Die wormen zien er uit als duizendpooten en zijn 

 groen, rood, geel en paars gekleurd, doch blijft groen de hoofdkleur. Zij zijn van 8 tot 40 c.M. lang en 2 tot 3 m.M. 

 breed. Zij worden gevangen van 6 uur 's avonds totdat de maan opkomt; clan verdwijnen zij in de diepte. De 

 bevolking viert feest met muziek en dans. Bereid met ingrediënten, en ook wel geroosterd of gekookt bij wijze van 

 schildpadsoep, worden zij genuttigd, ook door Europeanen, doch hoofdzakelijk door inlanders, die hen ook rauw eten 

 en de oelie-oelie voor eene delicatesse houden." 



Het door de Siboga-expeditie medegebrachte materiaal werd mij door Prof. Weber ten onderzoek toevertrouwd 

 en hij gaf mij vergunning daarover hier het een en ander mede te deelen. De oele of oelie bestaat uit een klomp 

 wormpjes, ongeveer ter grootte van een vuist; de diertjes zitten zoo vast door elkaar verward, dat men slechts met 

 groote voorzichtigheid een exemplaar ongeschonden uit de massa kan losmaken. Het grootste gedeelte van den klomp 

 bestaat uit slanke, ronde wormpjes, ter dikte van een breinaald en ter lengte van ongeveer l/ 2 d.M. ; zij vertoonen een 

 geelachtige tint en hebben zonder twijfel hun oorspronkelijke kleur verloren. Daartusschen komen een vrij groot aantal 

 exemplaren voor, die veel plomper van vorm zijn, niet alleen platter en breeder, maar ook slechts half zoo lang ; zij zijn 

 reeds met het bloote oog kenbaar aan een zwarte streep, dwars over het lichaam, op korten afstand van den kop 

 {H eter oner eis). Dan vindt men er nog eenige groenachtig gekleurde exemplaren onder, die in voorkomen grootendeels met 

 de eerstgenoemden overeenstemmen, maar toch bij nader onderzoek blijken tot eene andere soort te behooren {Eunice sp.) 



De wormen, die de hoofdmassa der oele uitmaken, behooren tot de familie der Eunicidae, die vooral geken- 

 merkt zijn door het bezit van een sterk ontwikkeld gebit, uit verschillende tanden bestaande (fig. 4), dat hen tot echte 

 roof-wormen stempelt. Het aantal voelers aan den kop loopt bij de verschillende vormen dezer familie nog al uitéén 

 en levert ons, te zamen met andere kenmerken (het al of niet voorhanden zijn van kieuwen enz.), een gemakkelijk 

 hulpmiddel ter onderscheiding van de verschillende geslachten. Bij sommige Euniciden namelijk ontbreken de voelers 

 geheel, bij andere soorten zijn zij ten getale van één, drie of vijf voorhanden. De ö^-wormen behooren tot het geslacht 

 Lysidice, dat in het bezit is van drie voelers en bij wie kieuwen aan de voetjes ontbreken. Vertegenwoordigers van 

 dit geslacht zijn reeds in alle werelddeelen aangetroffen, zoowel aan de kusten van Europa, als aan de Kaap, in West- 

 Indië, Australië, Japan, de Philippijnen, de Roode Zee enz. Ook is onlangs eene soort bekend geworden uit den 

 Indischen Archipel afkomstig, Lysidice kükentkali, door Prof. W. Kükenthal bij Ternate verzameld 2 ). Tot geen dier 

 reeds beschreven Lysidice-soorten kunnen evenwel onze Banda-wormen gebracht worden en ik heb haar daarom, als 

 eene nieuwe soort van dit geslacht, den naam Lysidice oele gegeven 3). 



De grootste exemplaren (fig. 1) bereiken eene lengte van ongeveer 70 mM, de dikte in het midden van het 

 lichaam is ii/ 2 mM. Bij een exemplaar van 65 mM. bedraagt het aantal ringen of segmenten circa 180. Het lichaam 

 van de meeste wormen is dicht met eieren of sperma gevuld, uitgezonderd de 25 voorste en 20 achterste segmenten, 

 welke dientengevolge tegenover het overige eenigszins donkerder getinte gedeelte van het lichaam afsteken, zoodat het 

 oppervlakkig schijnt, alsof het staarteinde nieuw gevormd is. De wormen zijn nagenoeg kleurloos, alleen is aan het 

 voor- en achtereinde nog eene stippeling van lichte en donkere vlekjes waar te nemen en vertoonen sommige exemplaren 

 een witten ring rondom de segmenten 4, 5 en 6, en een bruine streep langs een deel van de buikmiddellijn. De levendige 

 kleuren, zoowel door Rumphius als van Hasselt vermeld, zijn, zooals helaas veelal het geval is, tengevolge van den 

 invloed van het bewaarvocht verloren gegaan. Waarschijnlijk zullen rood en groen wel de hoofdrol spelen, te oordeelen 



