HET AANDEEL VAN RUMPHIUS IN HET MINERALOGISCH EN 

 GEOLOGISCH ONDERZOEK VAN DEN INDISCHEN ARCHIPEL 



ARTHUR W1CHMANN, Utrecht. 



» ondoorgrondelyke 

 en al te nauwkeurig 

 vervallen wil ; . . . . 



I de geschiedboeken der aard- en delfstofkunde zoekt men te vergeefs naar den naam van Rumphius. 

 Daaruit blijkt wèl, dat hij op den gang dier wetenschappen geen bepaalden invloed uitgeoefend 

 heeft, maar in geenen deele, of die achterstelling als verdiend mag worden aangemerkt. 1 ) Het doel 

 van de navolgende bladzijden is dan ook, een overzicht te geven van hetgeen door Rumphius 

 dienaangaande te boek werd gesteld, en tevens te onderzoeken in hoeverre daaraan \ enige waarde 

 mag worden toegekend. 



Als hoofdbron dient het derde boek van D' Amboinsche Rariteitkamer", handelende „ Van de Miner alten, 

 Gesteenten, en andere zeldzaame zaaken." 2 ) Er worden daarin tal van onderwerpen behandeld, die met het onze niets 

 hebben uit te staan. Hieronder moeten gerekend worden de „Mutu Labatta", meer bekend onder de benaming 

 van „Moetisalah of Moeti tan ah", die door G. P. Rouffaer uitvoerig behandeld werden; 3 ) de praehistorische 

 werktuigen „Do n derbeitels" en „Donderschopj es", die door C. M. Peevte besproken werden. 4 ) Verder werd 

 door Rumphius uitvoerig stil gestaan bij de „Mestika" of „Moestika", concrementen in dierlijke en plantaardige 

 organismen, die nog op een hernieuwd onderzoek wachtende zijn, 5 ) bij de Amber, de Witte zee (Ajer poeti) 

 en zoo meer. 



De in de Rariteitkamer beschreven mineralen, fossielen en gesteenten zijn niet, zooals de titel zoude doen 

 vermoeden, uitsluitend afkomstig van de Ambonsche eilanden. Men vindt er integendeel talrijke aanteekeningen over 

 dergelijke voorwerpen van andere eilanden tot den Indischen Archipel behoorende, en zelfs van Voor-Indii', 

 China, Siam, enz. 



Ik heb mij in het volgende uitsluitend beperkt tot den Indischen Archipel. Het is reeds dienaangaande 

 moeilijk deze stof meester te worden, want het nadeel, dat met de uitgave van elk „Gedenkboek" onafscheidelijk 

 verbonden is, nl. het gereed zijn op een bepaalden tijd, doet zich ook hier gevoelen. Het is derhalve als zeker aan 

 te nemen, dat de eene of andere bron aan mijne aandacht ontgaan is, afgescheiden daarvan, dat verschillende werken 

 buiten bereik bleven. Eene andere moeielijkheid bestaat daarin, dat geen een der talrijke bezoekers van Amboina, 



») Weliswaar zegt J. E. f. W.u.rii : ..RrMi-inrs hat urn die Lithologie grosse Verdienste". (Die Naturgeschichte der Versteinerangen /ur Erliiuterung der Knorrischen 

 Sammlung ron tur. IV. Nttmberg, 1773 p. 112). 



4 ) De praehistorische steenen, wapenen en werktuigen uit den Oost-Indischen Archipel, hochouud uit een an.h< .logUch en ethn«.giat:>eh standpunt. Bijdr. t. de 

 «) Slechts de „Mestika Ka lap a" werden inlusschen herhaaldelijk onderzocht. 



