die zich op geologisch gebied hebben bewogen, het cler moeite waard heeft geacht de Rariteitkamer vooraf te 

 bestudeeren en naar aanleiding daarvan verdere nasporingen te doen. 



In het volgende zal, zooveel mogelijk, aan Rumphius zelven het woord gegeven worden, omdat daardoor de 

 lezer een duidelijk beeld van zijne wijze van werken ontvangt. Evenzoo heb ik gemeend talrijke opmerkingen, die 

 uit een kultuurhistorisch oogpunt misschien van belang zijn, niet achterwege te mogen laten. 



I. MINERALEN. 



lerwijl Rumphius bij de rangschikking geen bepaald systeem volgt, is in het onderstaande eene volgorde in 

 acht genomen, zooals zij tegenwoordig algemeen gebruikelijk is. De hulpmiddelen, welke aan Rumphius ter 

 onderkenning ten dienste stonden, waren hoogst bescheiden. Als reagentia werden toegepast: zure limoensap en 

 scherpe azijn, slechts bij uitzondering werd „Spiritus salis" (zoutzuur), „Spiritus salis ammoniaci" (ammonia) en borax 

 toegepast. Verder werd gebruik gemaakt van uiterlijke kenteekens, zooals kleur, glans en hardheid. Niet het minst 

 werd het eene belangrijke eigenschap geacht of de mineralen al dan niet „vuuren", d. i. onder het tegen elkander 

 slaan vonken geven. Bijzonder gering was toentertijd nog de petrographische kennis waarover men beschikte, en 

 zoodoende zijn ook in het oog van Rumphius de meeste gesteenten slechts „keisteenen" of „veldsteenen." 



DIAMANT. 

 Rumphius kent dit mineraal slechts van de sedert lang bekende vindplaatsen in Soekadana en Landak ter 

 westkust van Borneo. Aan het hem bekende werk van Pu. Bai.daf.us1) had hij kunnen ontkenen, dat de diamant 

 ook in het zuidoostelijke gedeelte van Borneo bevonden wordt 8 ). 



i. „In tam Bun, dat is, water- of donker- D ia man t, dewelke donkere wateren geeft ; deze word voor de gezontste 

 „geacht om te draagen . . . ." 



2. „In tam Api, ot vuur-Diamant, dewelke een roodachtig water heeft, en het lichaam wat geel; deze verhit 

 „het bloed te zeer, en word voor ongelukkig gehouden . . . ." 



3. „In tam Foeti of witte Diamant, van heldere en blanke wateren; deze zyn de mooiste om te draagen, 



Rumphius verkeert nog in de oude voorstelling als of de diamant nog heden ten dage groeit. „Het is geen 

 „wonder, indien men hedendaags de Diamanten zoo hard niet vindt, gelyk d'Ouden daar van geschreven hebben, zoö 

 „'t waar is, dat in de Golkondaalsche mynen binnen zoo weinige jaaren de Diamant weder aangroeit, daar men te 

 „voren gegraven heeft. De hedendaagsche winzucht en pracht willen ze in zulke menigte hebben, dat ieder ambagtsman 

 „dezelve draagen mag *), zoodat de steen geen tyd heeft om oud genoeg te worden, daar hy te voren misschien 

 „1 of 2 dmzent jaaren in zyn myne rust hadde gehad". 





