„om het op den Berg te draagen, doch 't zelve is hem door de Portugeezen in 't jaai 1665 afgenomen 1), en waarover 

 „de meeste oneenigheid gevolgt is, zoo dat hy eindelyk uit zyn Land heeft moeten vlugten." Reeds in 1599 werd door 

 Manoel Godinho de Eredia in een, echter eerst in 1807 gedrukt, manuscript medegedeeld, dat er in Aac „minas de 

 tambaga suaca" aanwezig zijn 2). I n 1660 werd J. Truytman naar Timor gezonden, maar te vergeefs trachte hij 

 inlichtingen te verkrijgen aangaande het koper, dat volgens de berichten van de regenten van Amabi en Sonebait in 

 de nabijheid van „Amacououwe (Amakono)*) gevonden zou worden*). Meer succes had HüGO CüLEMBORG in 1665. 

 Volgens de door E. W. M. van de Velde en A. G. Brouwer uit de archieven te Batavia getrokken aanteekeningen, 

 zegt deze in zijn rapport, dat voor de woning van den Radja te Oëmassa (of Weimassa) ">), van waar men een gezicht 

 heeft op den koperberg, een stuk koper ligt van 1 voet dik en V/. 2 a 2 voet lang en breed, 't welk volgens het 

 verhaal van den Radja van den berg was afgespoeld. Op den 23 Mei 1668 werd op last van Jacob Cops, Gouverneur 

 der Banda-eilanden, een verbond gesloten met den Radja van Manatoetoe, en eveneens met het landschap Adé t dat 

 tot den bovenvermelden Radja in afhankelijke betrekking stond. In 1669 had een aanval der zwarte Portugezen plaats, 

 waardoor allen genoodzaakt werden het bondgenootschap met de Compagnie te verbreken % De Oost-Indische Com- 

 pagnie verloor echter die vindplaats niet uit het oog. In 1756 schreef de commissaris Paravacini: „Met den koperberg 

 „had men geen groote haast, om niet te veel te gelijk overhoop te halen, een oplettend opperhoofd zou daaromtrent 

 „zijn tijd wel weten te kiezen" 7). Nadere bijzonderheden deelde W. VAN Hogendorp nog mede: „Men vindt zelfs 

 „zonder te graven digt by Dilil, en vooral by Ade en Mantoetoe, groote en zwaare stukken koper. Dit metaal, met goud 

 „gemengd, geeft een zoort van Souas, dat zoo goed is, als het geen met Japansch koper gemaakt wordt. En het is 

 „waarschynelyk, dat het ook eenig goud in zich bevatte; om dat de beekjes, die hier omstreeks vloeien, eenige deeltjes 

 „van goud en koper, dan eens van eikanderen gescheiden, dan eens aan één gehecht, in hunnen loop met zich 

 voeren". 8) Ook tegenwoordig schijnt nog koper in het landschap Adé ontgonnen te worden, want zooals José dos 



Santos Vaquinhas schrijft: „Reino de Vemasse Na montanha de Birak^) e em Dafaivassa existam minas de 



cobre" 1°). Hetgeen nog te onderzoeken overblijft is, of het beweren van Godinho df Erkiha, Riwinm s en \V. van 

 Hogendorp, dat het koper van Adé (Reino de Vemasse) een natuurlijk Tambaga Soeassa voorstelt, op goede 

 gronden steunt. 



PYRIET. 

 „Maas Urong is een schoone en raare Pyrites of Vuursteen, zeer zwaar, hard en massief, het geele koper 

 „zoo gelyk, dat men 't voor klontjes daar van zoude aanzien, doch niet wel op den steen toetsende, maar met een 

 „staal geslagen vuur geevende als een andere vuursteen : Men vindt het in groote en kleine stukjes, alle zeer hoekig en 



„onordentlyk, nogtans zoodaanig, dat alle de hoeken een zekere ordre hebben daar steeken hoeken uit by de Geo- 



„metrae, anguli solidi, dat is, vaste hoeken genaamt, bestaande uit 3 vlakke zyden t'zaamen in een hoek gevoegt, 

 „en naar 't uitwyzen der hoeken schynen ze deelen te zyn van een lichaam, by de Konstenaars Dode ca- et ron o-enaamt 

 „'t welk gemaakt is van 12 vlakten, en ieder vlakte heeft 5 streepen als een pentagonus, of vyfhoek" U). De bedoelde 

 kristallen stellen de bekende pentagoon-dodekaèders voor. „Andere stukken zijn vierkantig als een dobbelsteen; andere 

 „gansch onordentlyk, en hoekig, zoo nogtans, dat hier en daar een Dodeca-etron uitsteekt. Ik noeme dezen steen And ro- 



der Hooge Regeering te Batavia, 

 [ Timor. Verhandel. Batav. Gen. 



