Als verdere vindplaatsen vermeldt Rumphius een moerassige streek, dicht bij het strand aan het oosteinde van 

 het eiland Misol, het eiland Nusalaut in de nabijheid van de warme bron Sila, alwaar het door latere bezoekers niet 

 werd opgemerkt, het eiland Timor, „en andere plaatsen meer". 



AURIPIGMENT. 



„Op Java vind men een soort A uripigm e n t urn pallidum, 't welk onze schilders Opermont en Realgar 

 „noemen, zynde geele steenachtige klontertjes zonder goude gummetjes, gelyk het regtc Auripigmentum heeft, van 

 „smaak niet t' zaamentrekkende, maar bykans ongesmaakt, of een weinig naar 't Vitriolum trekkende: Men vind 

 „zomtyds roode stukjes daar onder, 't welk de Sandaracha Graecorum i) wil zyn : De Maleijers en Javaanen 

 noemen „'t Atal 2), de Sineezen Tsjio uijn, dat is geele Steen" 3). 



Mij is g-een enkele vindplaats van Auri pigment op Java bekend, maar buitendien blijkt ook uit de 

 beschrijving- van Rumphius, wien reeds het verschil met het natuurlijke mineraal niet is ontgaan (..steenachtige klontertjes 

 zonder goude gummetjes"), dat hier bedoeld is het door samensmelten van zwavel en arsenik verkregen amorphe 

 kunstprodukt. 



ROODIJZERKRTS en BRUINIJZERKRTS. 



„Ons Water-Indien is van Yser weinig voorzien, niet zoo zeer als of het de Natuur aldaar niet voortbrengt 

 „als wel door d'onwetenheid der Inlanders, dewelke 't zelve uit allerhande yser-steenen niet weeten uit te trekken"*). 



Als eerste vindplaats wordt genoemd het eiland Karimala. Xrimata is een klein Eiland, ten westen van 

 „Borneo g-elegen, heeft vele Ysersmids, die 't zelve uit de steenen weeten te trekken: Van daar komen de Crimaatsche 

 „byltjes, die men om dezen geheelen Oost verhandelt." 



Bij gelegenheid van het eerste bezoek, n.1. door Wijbrand van Warwijck in 1604, werd hiervan geen gewag 

 gemaakt"'). Eerst Jacob Jansz de Roy, die het eiland in 1691 ter loops bezocht, zegt „dat daar eene goede yzermyn 

 is"G). Het lot dat die mijn heeft ondergaan, is door den in de binnenlanden van Borneo vermoorden reiziger 

 Georg Muller bekend geworden. Deze deelt mede, dat zij geëxploit 

 PaUmbang, aan de mond van de Soengei Palembang gelegen. „I 

 „huisgezinnen, die van de visch vangst leefden, of ook ijzer bewerk 

 „jaar 1808 zijn zij naar den vasten wal van Borneo vertrokken"'). Uit 

 tot ijzer verwerkte mineraal bruin ijzererts is, in een kwartsgang in 



De tweede vindplaats wordt aldus omschreven: „Op Celebei. 

 „veel yser, waar uit men de Tamboksche swaerden maakt, door alle de 

 „beter slach valt in het naaste Landschap daar aan in 't Westen gelege 

 „swaerden en beter zyn en meer gelden dan ses Tamboksche; wan 

 „zoodanig te bearbeiden, dat het zoo goet als staal word, 't water uit h 

 „De swaerden kan men daar aan kennen, dat ze omtrent den rug in cl 

 „een teken, dat ze dikmaals gewelt zyn." 



De belangrijkheid en de juistheid van dit overigens tot no; 

 eene ontdekking- van den jongsten tijd gebleken. Dat Celebes van ijzerert: 

 toen de eerste Europeanen met het landschap Toboengkoe in aanraking 

 „Sudueste de Maluco esta" una isla grande que se llama Tubuzu y hay 

 latere reizigers laten niet achterwege dit feit te vermelden: „Xv ( 



d WC 



het 



ïrd door de bewonei 



1 ei 



an den 



£TÏ 



. dal 



: hier in menigte vo 



..ril; 



inden h 



5. In het 



;t on 



iderzoek van R. Evi 



:kw! 



ix 8) blijkt, dat het 



niet 



aan den voet van een 



hei 



ivel opti 



•edende '•'). 



>ost* 

 Eila 



nden bekent, doch « 



1 7 



amlwcco 



' valt ook 

 lloy. Een 



■ond< 



)m hetbinnemeir van 



To, 



mmadan 



10, welkers 



zy v 



weeten door veelvoi; 



ulig 



wellen 



het yser 



voor: 



schreve binnemeir ve 



:eld 



[aar toe 



helpende: 





e veele bogtige ade 





vertoon 



en, zynde 





onbekend gebleven 



bericht, is ( 



;erst door 



tsen 



\ oorzien is. 





ïrd reed 



ven: „Al 

 "10). Ook 



de 



Mol ukken) zijn w 



el 5 



>onder 



Gout- en 



