rier Waitommo „aan w 



el kers steile 



grauwe steenen, daar de 



Kry stalletjes 



mi, daar in men 6 of 8 



voeten diep 



n. Op Negory Lima ( 



ïen dorp op 



3ote drooge als in zee w 



ater, welkers 



leduyt lag zeker soldaat, 



dewelke een 



de gegeven, om paerlen en diamanten 



ral aan de klippen zoude 



vinden; Die 



, byzyn wederkeeren n 



aar Holland 



hem zoo bedroogen had ; doch een 



de waarheid van deze 



eerlyke ziel- 



„daar in de kuiltjes staan". Als vindplaatsen worden op Amboina vermeld: de 

 „oevers i of 2 voeten onder den grond men geheele lagen vind, van ruuwe. rosse t 

 „in menigte opzitten". Verder: „Op 't Land van oud Halive zijn zommige rivi( 

 „onder water groote klippen ziet, en daar op schoone groote en zuivere Krysta 

 „de Hitoesche kust legt een zeestrand, vol groote grauwe steenen, zoo wel op 't; 

 „kuilen vol Krystalletjes zijn, zuiver maar klein: Onder 't Guarnizoen van 't zelv< 

 „beiteltje, nyptang, en hamertje hadde, hem van een Amsterdamsche ziel-verkoper n 

 „van de klippen af te nypen, dewelke hy na des zielen-verkopers zeggen in Indien o 

 „plompe Juwelier had verscheide stukken met klip en al afgeslagen, dewelke 

 „voornam den ziel-verkoper in zijn bakhuis te duuwen tot dankbaarheid, dat h 

 „vroege dood heeft dit quaad voornemen voorgekomen, en ik zette dit by 01 

 „verkopers op te houden 



„De Amboinsche Krystallen wegens haar kleinheit en schurftheit worden niet geagt, doch de Javaanen r 

 „de mooiste stukken, die zy aardig weten te slypen tot tafels en punten, en om ze in ringen te zetten, dat ze Dia 

 „schynen, waar van ze egter met een half oog konnen onderscheiden worden; daarom leggen ze liever cenige geverfde 

 „foelij daar onder, en maaken aldus valsche Emarauden en Robynen, gelyk men veel aan hunne krissen ziet. 

 „De Inlanders willen ze mede tot medicyn gebruiken, daar een goed geloof toe vereischt word, want zy wryven ze op 

 „een gladde toetsteen met water, daar evenwel niets afgaat" 1). 



Kwartskristallen van de grootte van een vingerlid waren reeds aan Ai. kt GlJSELS, en wel van den berg Soja 

 be Z. O. Amboina afkomstig, bekend geworden 2). Met de „groote grauwe klippen", waarop de door Rimi-hius vermelde 

 individuen vastgegroeid zijn, zullen wel de diabaasrotsen bedoeld geweest zijn 3). Verder worden genoemd dergelijke 

 kristallen van Noesa Tello *) drie kleine eilanden ten W. van Amboina gelegen, „klein, zeer klaar, en naar den geek-n 

 „koleur trekkende". Ook op Noesalaut en wel nabij de warme bron Si/a werden kristalletjes gevonden. Van Manipa 

 verkreeg Rumphius kwarts uit het nest van een zee-arend ■>). De kristallen op het eiland Bima werden gevonden 

 aan „een berg Tolocco zynde hun vlugtberg, omtrent een dagreize van 's Konings fort aan strand . . .; agter de 

 „Negory op een hooger heuvel is een kuil met versch water, daar de Koning na toegaat Batappa^), wanneer een 

 „Djing of Duivel hem in 't water verschynt met een grooten buffels-hoorn aan zyn voorhoofd, die hem deze steenen 

 „aanwyst niet diep onder water aan de klippen vast". Rumphius vertelt alsdan, dat de Radja van Bima somtijds een e 

 menigte dier kristallen aan den Sultan van Goiua moest zenden, omdat de onder water gegroeide kristallen het meest 

 geschikt zijn, „om den brand in de koortsen en andere heete siekten te blusschen." Schoone groote kristallen worden 

 eindelijk nog uit de goudmijnen van Sumatra vermeld. 



Rumphius beschrijft verder kwartsstukken afzonderlijk onder de benaming van „S il ie es crys tallizan tes" 

 of „Batu Dam mar . . . . dewijl ik 't voor een substantieele eigenschap des Krystals houde, dat hy van natuur seskantig 

 „moet zyn .... Deze alle vindt men in den Amboinschen Inham, aan deszelfs Noord-zyde op steenige stranden, van 

 „Hative: Op Nussatello, Locki ') en aan de Zuidzyde van Boer o". Volgens de beschrijving moet onder deze stukken 

 ook Chalcedoon schuilen, vooral waar hij zegt: „zommige met een blauwen weerschijn, gelyk het wit van een gekookt ey ; 

 „zommige hebben van binnen een geelen weerschijn, gelyk een lichtje van de eene plaats tot d'andere verschietende, als men 

 ze neigt" 8 ). Aangaande de onder den naam van Agaat bekende variëteit van Chalcedoon, deelt Rumphius mede, 

 dat men op Makassar vuursteenen heeft, „die zoo schoon en fyn zyn, dat men ze voor A chaat zoude aanzien" (p. 225). 

 Weliswaar worden er geene van klippen gevonden, maar er is in de rivier van Pangkadji : m leene voldoende hoeveelheid 

 aanwezig, om het slijpen van ringsteenen, als een tak van nijverheid mogelijk te maken •>). 



«) Thans meestal Poeloe Tiga genoemd, hetgeen hetzelfde beteekent. 



