V uursteen, Jaspis en Hoornsteen worden door RümphiüS onder den gemeenschappelijken titel van 

 Vuursteencn of Bat u Api behandeld. „Zy zyn van driederlei koleur; zwart of hoornvenvig, dewelke de beste zyn ; 

 „daarna de vaale of leververwige ; maar de bruine of roodachtige zijn de slegste". Als de beste soort van V uurstee n en 

 worden die van Poeloe Babi^) beschreven: „aan deszelfs Zuidzyde, in 't bochtje Sonakola is een droog riviertje langs 

 „een heuvel, daar men ze onder andere keisteenen vind: Op strand staan wel verscheide klippen van vuursteen, doch 

 „zyn vol scheuren en brokkelig". Op Ceram worden als vindplaatsen vermeld: Kalozuai, gelegen nabij den noord- 

 westhoek, en verder nabij Goeli Goeli van de rivier Wattalomi tot aan Affan en Dawan, op de Zuidkust, alwaar 

 stukken tot de grootte van een hoofd in zee gevonden worden. Echte Vuursteen is tot nog toe niet van Ceram 

 bekend geworden, maar wel Hoornsteen. Zoo vermeldt K. Martin verschillende plaatsen op de Noord- en Noord- 

 westkust^. Mij is dit mineraal (benevens Jaspis) bekend van de rivier Nief, van de rivier Koe f kan nabij Bonjïa 

 lama en van Bonfia in het oostelijke gedeelte des eilands. Op Boeroe worden door Rumphius als vindplaatsen vermeld; 

 Balatetto'*), aan den noordwesthoek, en Karike, benevens Waisamma aan de Zuidkust *). „Op Makkassar heeft men ze 

 „ook, en zoo ik verstaa geheele klippen daar van". Het laatste zal wel niet juist geacht kunnen worden ; veeleer 

 schijnt het dat echte Vuursteen in de eoceene kalksteen van de Noor der districten voorkomt. Ons Museum is althans 

 in het bezit van een dergelijk stuk van Kalm, dat buitendien nummulieten bevat 5). „De beste onder d'Oost-Indische, 

 „die ik tot noch toe gezien hebbe, worden van Bima gebragt, uit het gebergte van Sarri 6). . . . Zij zijn van driederlei 

 „koleur, rood, hoornvenvig, en wit, die men voor Ac haat zoude aanzien, zoo zy aderen hadden 5")." Deze vindplaats 

 werd, evenals de meeste der boven vermelde, nooit onderzocht. 



Slechts onder voorbehoud wordt hier eene plaats gegeven aan de „Coticula" of „BatoeUdjy": „Toetsteenen 

 „worden in Amboina ook gevonden, zwarte, donkergroene en bruine, waarvan alleen de zwarte d'oprechte zyn: De 

 „beste vindt men tusschen de dorpen Laricque en Waccasihu s ) op eenen steenigen hoek van 't strandt, dewelke zeer 

 „zwart en glad zyn, doch niet grooter dan een hoender-ei, en de meeste als knikkers: Op andere stranden van Ambon 

 „en Keram vind men ze veel grooter, doch die zyn blauwzwart, vertoonen 't gout bleeker dan het is, 't welk beter 

 „voor den koper dan verkoper is" 9). 



Echte Lydieten (toetssteenen) werden tot nog toe niet in den Indischen Archipel gevonden. Weliswaar zijn 

 er zwarte gesteenten als dichte diabazen, hoornsteenen, diabastuffen, en verkiezelde tuffen, die toetsen. De door 

 Ri.Mi-ims vermelde vindplaatsen werden nog niet onderzocht. 



KEUKENZOUT. 



Ofschoon niet als delfstof verkregen, moge aan het Sal Ambonicus of Ga ram Ambon hier eene plaats 

 aangewezen worden. 



„Hoewel de Amboinezen door 't bywoonen der Europeërs van goed en opregt zout genoegzaam konnen voorzien 

 „worden, zoo blyven ze doch by hun oude gewoonte een grof en ongezien zout te maken, by hun Sassi genaamt, 

 „gelykende beter, harde, donkere, en aschgrauwe steenen dan zout, behalve dat het altyd vochtig is: 't Zelve word aldus 

 „toebereidt. Zy zoeken zoodanige houten, die langen tyd in zeewater gedreven, en van haar schorsse gansch ontbloot 

 „zyn, deze kloven zij in lange stukken omtrent 2 ellen lank, stapelen ze op kleine hoopen, en stooken vuur daar onder; 

 „onder 't branden sprengen ze dezelve geduurig met zeewater, zoodanig dat even de vlam niet uitgaat, zoo lang tot 

 „dat het niet meer branden wil: Dit verbrande hout vervalt dan in rosse en ruige Steenen, den Lapis Calaminaris 10) 



„byna gelyk , daar na nemen ze korfjes int groene bladeren slegt gevlogten, daar in ze de verbrande klompen 



„doen, eerst boven eenige holle bakken gezet, gieten al weder zeewater daar op, 't welk als een loog in de ondergezette 

 „bakken druipt, en dat zoo lang tot dat de klompen in aarde en asch vervallen: Dan zetten ze veele potscherven of 



') Reise-Ergebnisse au. Vn M..Iukken. » VmialMan I'. Mineralogie etc 1901. (NV u), p. 322. 



I 48 



