KALKSPAAT. 

 „Aan de Zuid-West-zyde van Boeton in 't gebergte 1) en op strand, vind men een slach witte 

 „de grootte van een kop of een vuist, van buiten vuilwit, oneffen, vol scheuren en hard gelyk een gemeene Keisteen, 

 „maar als men daar op slaat, zoo valt hy in stukken, en dezelve kan men deelen in zoo veel kleine brokjes als men wil, 

 „waar van zommige de figuuren als dobbelsteentjes, andere van platte tafeljes hebben, en dezelve laten zich al weder in 

 „andere kleindere schilferen; zy zyn wit, doorschynende als krystal, doch boven op hun vlakte geeven ze een weêrschyn, 

 „als of ze verzilvert waaren of als zilverschuim : Zy zyn week van substantie, slaan geen vuur, en lichten geenzins by 

 „nacht, als men ze tegen malkander slaat, gelijk Kristal en de Keisteen doen" 2). De maleische benaming is Ba toe go e la, 

 en Rumphius meent, dat dit mineraal identisch is met de Argyrodamas van Plinius^). Overigens toont hij aan, dat 

 het niet tot de Lapis specularis (gyps) behoort. Met de „dobbelsteentjes" en „platte tafels" waarin het mineraal onder 

 het stuk slaan uiteenvalt, zijn de rhomboëdrische splijtvormen bedoeld, die zoo uitermate karakteristiek voor kalkspaat zijn 4). 

 Een tweede vindplaats wordt vermeld van Makassar'. „een groote dagreis achter Marus, in een zeer hoog 

 „en koud gebergte, 't welk men doorreisen moeten, als men na 't land der Boegissen gaat, boven op kan niemand 

 „wegens de groote koude duuren (sic!) . . . , omtrent de halve hoogte van dit gebergte heeft men groote spelonken, 

 „daar in men groote stukken en kegels ziet afhangen 5 ) aan smalle halsen van allerhande gedaante yselyk om aan te 

 „zien; die metter tyd ook afvallen, van buiten zyn ze wit, doof en krytachtig, van binnen klaar en doorschynend als 



„kristal, doch zonder deszelfs glans maar uit veele langwerpige stukken t' zaamen gezet De Makkassaaren 



„brengen de afgevallene stukken naar huis, en slypen de grootste brokken tot platte tafels en ruitjes, die zy tot versiersel 

 „aan hunne krissen zetten .... Op Makassar, Batu bakilat, dat is glimmende Steenen G ) genaamt." Met het voren- 

 staande worden de kalksteengrotten van het „Rotsgebergte" bedoeld, en die vooral op den weg van Maros naar Tjamba, 

 o. a te Bantimoeroeng, gelegen zijn. 



Een derde voorkomen is de Saccharites Ambonicus of Amboinsche Batoe goela, die wel „aan 

 „fatzoen, maar niet in substantie" van de voorafgaande verschilt. „De Amboinsche valt mede in groote klompen, dewelke 

 „buiten doof en kalkachtig zyn, maar straks daar onder legt de Saccharites t' zaamen gezet van ontelbare stukjes, 

 „zoo klaar als een krystal, doch veel weeker." Sommigen zijn ook gestreept „als of ze van smalle stukjes t' zaamen gezet 

 „waren, in de manier als de Amianthus", waarmede vezelige kalkspaat bedoeld is, die dan ook door Salomon 

 Muller 7) en F. Epp 8) opgenoemd wordt. „Den besten hier van vind men op Leylimor in de valleije van de Waytommo 

 aan den voet der bergen, en digt by de rivierkant, steekende met groote klompen in andere klippen, de groove en 

 „koraalsteenige zyn van een onzuivere gemengde substantie" 9 ). „In de naaste rivier van den rooden berg vind men een 

 „slechter soorte Batu goela, meest van langwerpige stukjes t'zaamen gezet, gelyk een groven A mian thus"l°). Op eene 

 andere plaats ") noemt Rumphius nog den Zeekalksteen of Kopsteen (Saxum calcarium marinum) en den 

 W a t e r s tee n (Saxum aquorum), die echter niets anders zijn dan koralen uit de families der Astraeidae en Madreporidae. 

 IJZERVITRIOOL. 

 Bij de bespreking van de Mark as iet werd gewag gemaakt van eene opmerking van Rumphius 12), dat dit 

 mineraal, een scherp corrosief zout bij zich heeft, gelijk „Salmiaak, t' welk daar uit slaat, als men 't een tydlang 

 in de opene lucht laat leggen." Dit is ijzer vitriool, waarvan de vindplaatsen reeds boven vermeld werden. 



») Op biz. 275 wordt .ie vindplaats aldus nader omschreven: „De plaats wr.nl genaamt Cota-wo, zynde een berg gelegentussch en de stad Boeton en Coehviyoctsj, >," 



ƒ ••'"/;'"■ » ^ ^'' ! ' ,.,. Hijdr. ;. d. T. 1 .en Vk.{ 4 ) II 1878. 



1 urate lans \n VII. T. I, p. 219). 

 ») Histori ,1 - ii WW II cap 10 (ed T Sim.k;, V. 1851, p. 440, 449)- 



Rt-Mi'Hirs zal het hier wel niet aan het rechte einde gehad hebhen. A r g y r o d a m a s moei beteeken, ■,. . een weerstandsvermogen 



tegenover het na , „ .,.„ , v !., .„,■,> \ Cassalpinüs De 



M ill < N" kil V02 | ,;o < s v • , :, , 565: < ,. W^Mir-, M ( , - 7 : r„ K t.i:s 



ra Boot. Gemnu ed. 3 Logd. Batav. 1647, P- 394)- I" < ! 1 , 11 t» 



Amsterdam 



nense VI. Amsterdam 1750, lib. XII, 

 227. 



'. ■ : • 



• 



