„niet weetende, dat de natuur in een swavelachtigen of brandenden berg nooit swavel en salpeter t'zaamen voegt, 

 „waar door zulk een her- springen zoude als een Granaat, daar het zeeker is, dat die eeuwige vuuren veroorzaakt 

 „worden door swavel met aluin vermengt, dienende de swavel om te branden, en de aluin om tegen te houden." 

 In verband hiermede staat tevens eene hypothese van Rumphius aangaande den oorsprong der bekende 

 melk- zee (wit water, ajer poetih), die in bepaalde tijden van het jaar wordt opgemerkt: „Man dörffte nicht 

 „unbillich meynen, dasz durch eine gewisse Influentz des Himmels, der Grund in der See zu der Zeit gerühret werde, 

 „dasz er einige Materiam Sulph ure o-al um inosam von sich gebe, (indem diese Insulen n efel-Berge 



„haben), welche mit dem Saltz- Wasser des Meers untermenget, dergleichen Farb annehme: welches den Alchymisten 

 „zu untersuchen uberlasse, umb eine Aquam noctilueam aus dergleichen Materie zu machen. Wann dann das 

 „erwahnte weisze Wasser vorbey ist, so siehet man zuweilen in Banda eine blutige und stinckende Materie am Ufer 

 „liegen, welche nichts anderst ist, als fa e ces Sulphureae, oder S ulph ureo-al uminosae, wovon die Fische 

 „sterben, dergleichen Wasser wir hier in Amboina selbsten in dem Hafen noch dieses Jahr gehabt haben" 1). 



Reeds in een schrijven aan Oir. Menzel van 20 September 1680 had Rumphius het „Edle Collegium" 

 verzocht te willen berichten „ob nicht aus Chymischen Secreten ein dergleichen Nacht-leuchtendes Wasser oder Aqua 

 „noctiluca aus einem Schweffelichten und mit Alaun vermischten Spiritu könne gemacht werden" 2 ). 



Het antwoord, dat niet bewaard is gebleven, heeft zijnen invloed op de verdere denkbeelden van Rumphius 

 doen gelden, want in de Rariteitkamer (blz. 250) wordt van het Alumen plumosum niet meer gesproken. „De 

 „Alchimisten zouden ons hier in eenige openinge konnen doen, of niet een Spiritus sulphureus (zwavelachtige 

 „damp) met Aqua salsa (zout water) zich vermengende, dergelijke nagtlichtende eigenschap voortbrenge, 't welk onder 



„andere zoude konnen doen die van ons Collegium Naturae Curiosorum , dewelke het Phosphorum 



„liquidum bedacht hebben, waar van een klein glasje, door hun Eed. my toegezonden, een geelachtig watertje 



„behelsde, 't welk op eenig ding gesmeert bij nagt niet alleen helder lichte, maar ook zeer fyne dampjes en vlammetjes 

 „van zich gaf, duurende schier een geheele nagt; doch hier staat wederom aan te merken, dat ' er nog een onderscheid is 

 „tusschen de bekende nagtlichtende dingen, als de bovengemelde vischdarmen, duizentbeenen, fenynige kampernoelje en 

 „zelv het voorschreve Phosphorum liquidum, welk alle bij nagt vuuren als starrelicht en ons wit Water, 't welk 

 „eigentlyk niet vuurt, gelyk men aan de zeebrandingen ziet, maar alleenlyk een witten schyn van zich geeft gelyk 

 „snee of melk." Het is Rumphius niet gegeven geweest het raadsel van het „wit water" op te lossen. Niettegenstaande 

 sedert dien tijd meer dan twee eeuwen verstreken zijn en eene omvangrijke litteratuur over dit onderwerp bestaat, 

 ontbreekt nog altijd een afdoend onderzoek. Het meest waarschijnlijk is, dat het verschijnsel door mikro-organismen 

 tot stand wordt gebracht^). 



Terugkeerende tot ons eigenlijk onderwerp, moet opgemerkt worden, dat de zoog. veder-aluin (Halotrichiet) 

 niet beperkt is tot de Banda- en Zuidwester-eilanden, maar waarschijnlijk algemeen verspreid is in vulkanen, die in 

 een toestand van solfatarische werkzaamheid verkeeren. Op Java werd dit mineraal althans herhaaldelijk opgemerkt. 

 Van den Goenoeng Gedè bij Bjdtenzorg werd het voor het eerst als „salpeterig zout", resp. als „salpeter" beschreven*). 

 Later werd het vermeld door L. Hornerö) en door F. von HocnsrETTER6). Junghuhn7) en F. von RichthofenS) 

 vonden het in groote kwantiteiten in den krater van den G. Wajang en evenzoo werd het opgemerkt in de Kawah 

 Manoek bij Daradjat in de afdeeling Limbangan^). Reeds in 1850 heeft D. W. Rost van Tonningen dit mineraal uit 

 de Katvah Wajang met den volgenden uitslag geanalyseerd™): SO^ 37,658 0/ Q , AIS (>3 12,407 %, Fe» 03 0,400 %, 

 Mg O 4,583 %, H2 44-729 % (totaal 99777 %)• Wij hebben hier dus niet te maken met een veder-aluin- 

 (Halotrichiet), maar met een der magnesium-aluinen, die het best, naar het voorbeeld van Dana, onder de 



«) Geologisch, [ ;,.,,. Verhandel. Bal t. Gen. v. K. en \Y wil i: 



Java. II p. 65; III p. 305. Leipzig 1854. 





