„hand te eeten, De Inlander; 



3 vinden groote smaak < 



„met vreemde lusten bevangen 



zyn"2). 



2. Hatoe Soehoe* 



S) of B a t o e Lompor { 



„gelykt zeer wel nat gemaakte 



asch van koleur i 



Men vindt dezen slijksteen in 



otui-Iha of Hatoeana ; a 



baai van Amboina vindt men „ 



een geheele klip." 



KLEI. 

 In verband met de veelvuldige toepassing- onderscheidt Rumphius een groot aantal kleisoorten : 

 i. Batu poean „Amboinsch, Hatu mina: in de Uliassers , Hatu menal, dat is, Vette steen." 

 Die op Saparoea, „in 't gebergte van Ilhazuacca, Ulat en O uw valt" wordt voor de beste gehouden. Als vindplaatsen 

 op Amboina worden genoemd Wakasihoe ; de (rivier) Wai pia in het land van oud-Hative^), en verder oud-Eli, 

 Senaloe en Pelissa op het schiereiland Hitoe. Ook op het eiland Haroekoe komt de Batoe poean voor, die echter 

 als veel slechter wordt beschouwd. „Alle Batu poan is in 't dagelyks gebruik niet tot de medicyn, maar om uit de 



inzonderheit hunne vrouwen, die bevrugt en gewoonlyk 



(Slijksteen) 4 ), bij Rumphius onder de benaming Marga Ihana 

 't water wryvende (kan men hem) terstont tot slyk maaken." 

 het riviertje Goeroe Goeroe ketjil aan de noordzijde van de 

 )eze Marga gebruikt men in de Uliassers om formen van te 

 „snyden, daar in men gesmolten tin, koper en loot kan gieten." 



3. „Terra Xussala viensis komt nader met de Terra Sigillata overeen, zy is wit, een weinig naar het 



,.gryse trekkende, als of 'er wat lichtblauw onder liep, zeer vet als zeep, doch niet kleevende aan den mond Men graaft 



„ze op Nussalaut in 't hangen der bergen, en op de naaste heuvelen agter de dorpen Si/a en Titaway word van de 



„Vrouwtjes van dat baland gegeeten gelyk andere Batu poan, den buik min stoppende doch de Inlanders 



„hebben de eerste of drooge soorte liever, om dat deze Nussalautsche aarde zoo smeerig is, en aan de tanden kleeft" 5). 



4. „Bolus ruber is tweederlei van koleur, donkerrood en lichtrood, men vind hem in 't gebergte van Ulat 



„en Ouw (op het eiland Saparoea) hy word niet gegeeten, maar van de Pottebakkers gesogt Dezen Bolus 



„vind men overvloedig op Lcytimor aan den rooden berg, daar dezelve steil en afgevallen is: Des gelyks den rooden 

 „en witten Bolus bij het Hitueesche dorp Hausikol" Deze roode klei, die Lateriet genoemd wordt, heeft, gelijk 

 Rumphius dit reeds op eene andere plaats heeft gezegd, eene groote verspreiding ). Later hebben Reinwardt?), LessonS) 

 en andere onderzoekers daarop de aandacht gevestigd. Zonderling genoeg, heeft W allace dit gesteente voor een 

 vulkanische klei aangezien 9 ). 



5. „Terra \ nrifa brorum , in de Uliassers Umepyal genaamt, is een vette, zwaare Marga bleekgeel 



„met een zilvere weerschijn, brokkelig en niet zonder vermenging van fyn zand: Men graaft ze uit een vlakken 



„grond, aan Pya en Kullur, plaatsen aan de Noordzyde van Uliassar™) by de hoek Umepoeti. De Goudsmeden 



„van Iha gebruiken deze aarde om formen en smeltkroesen daarvan te maken; dergelyke aarde vind men ook 



„by den hoek van Nussanive in de Porlugeesche Baay^), daar de Landweg overgaat, en by regenweer den weg zoo 

 „kleeverig maakt, dat men met moeite de voeten daar uit haaien moet." 



6. „Och ra, bruine en geele, word gegraaven op 't Hitoeesche land, op een berg, daar de oude Negory 



„Pelissa gestaan heeft, op den plaats Amahutetto, 2 en 3 voeten diep onder den grond In 't gemelde dorp was 



„eertyds een gehugt Lissaloho In 't zelve gebergte lagen ook de dorpen Senalo en Eli, daar men ook Batu poan 



„uitgraaft, te weeten, tot Senalo by den oorsprong des riviers Waccahuli^), een witte, fyne en dichte aarde, maar die 



laarvan is in nagenoeg dezelfde bewoordingen gesteld als bij kiwinurs. (I'. A. Li 



3) Volgens K. 



Martin. Reisen 







<) Op de Oelia 



sters Hatoe ko 







'ermeld bij Vai.kn ; ' > i 



nvÏdi"jn" Va "in 2 d 

 ,1 llMI g t ,l 1 



'0: 



Volkenk. (3) VIII. 18; 









rdam 1741, lib. III, p. 











*) L. J. Dart 



'aris 1828, p. 377. 



RREY. Voyage , 



,„.„»r 



du Monde sur la co 



") On the phy; 



7Lr^ea° 



f the Malay ' 



") In het westl 



dijkste gedeelte ^ 





schiereiland Leitimor. 



>quille pendant les années 1822, 11 23, 1824 < 

 R. Geogr. Society. XXXIII, 1863, p. 223. 



