■rhalvc 



n ondeugend 



Bij Mamalo^) 



cütTc, 



word by den 



oorsprong- van 

 a 't Oost-Zuid- 



L ey 'tin 

 mokkel 

 rheit in 



lor, Weyhoeh 

 de Waytomnw 



' genaamt, met 

 mt : I tergelyke 

 jenOIyphamV' 



Négr 



y Labo, en das 



ir l>y een rivier, 



„van Eli is grauwachtig met plekken als yzer roest en fyn zand ondergemengt 

 „in 't gebergte van Hausihol vind men roode en witte Bolus." 



7. „Argilla is een witte, vette en zeer kleiachtige aarde, dewelke { 

 „den rivier Wai yla, die by Hoekonalo in zee loopt: De plaats biet Pan nat, o 

 „Oosten van 't voorschreve Pelissa " 



8. „Marga van Nussanive word, omtrent den uitersten West-hoek v 



„groote stukken gegraaven dewelke men op Leytinwr, Hatu patta, dat 



„klontertjes, roode, geeleen grauwe vind men overal in de rivieren van Leytinwr, inzo 



9. „Op het Oostelijke deel van Bangay of Gapi genaamt») Jhilu legt 

 „in de welke men klontertjes en steentjes vind, zynde een goede Veil aarde, daai men rood, geel en wit mede verwen kan." 



10. „Ampo is eene roodachtige aarde op Java, waar van men op Ckeribon de gorgclctten maakt, bleekrood 



„als een halfgebakken steen; de stukken hier van, worden op de markten verkogt, en van de Vrouwtjes uit de 



hand gegeten, gelyk „de Batu poan op Amèon." 



AARDOLIE, BERGTEER en ASPHALT. 

 Vindplaatsen, waar deze koolwaterstoffen worden aangetroffen, worden door Rimhïhs slechts weinige vermeld, 

 maar het zijn juist degene, welke tot op dit oogenblik geheel en al onbekend zijn gebleven. 



1. Eiland Karimata. „Mor vloeit als een dikke vochtigheid of honing uit de rotsen op Crimata% die 

 „omtrent de zeekant staan, en word daar na zoo dik als een pap, dat men 't handelen kan; het is wat brak van smaak, 

 „doch niet bitter, en wat zandig, het komt alle jaaren niet, maar altemets in de drooge Moussons als een dikke honing 

 „uitvloeijen". 



2. Eiland Lontor (Groot-Banda). „Dergelyke vettigheid, doch wat witter, word ook in Banda gevonden 

 „aan de Zuid-zyde van 't hooge Land of Lontor, aan overhangende klippen op strand, doch by die Inlanders in geen 

 „gebruik" *). 



3 Eiland Boeton. „Am bar Batu of Boetonsche zwarte Am bar is gcenzins een vrucht der Zee 5 ), maar 

 „een Steenpek, Bitumen durum of Pisas phaltum, uit eenige rotzen op het Land zweetende, eerst week als teer, 

 „daarna steenhard, als het in water komt blinkend zwart als Ga gat es of steenkoolen, op kooien is 't mede van den 

 „zelven reuk; het welk ... de bedrieglyke Boetonders voor zwarten A m bar willen gehouden hebben, en ook daarvoor 

 „verkoopen, de vreemdelingen wysmaakende, dat het uit de Zee kome : Na veel moeite en uitvraagen heb ik ervaaren, 

 „dat het in manier als ander Bitumen (Lym) uit de aarde en klippen zweete in 't gebergte van het Boetonsche Land 

 „naar deszelfs Zuidzyde, zomtyds zoo dun als olye uit de rotzen, zomtyds dikker als week pek .... De plaats word 

 „genaamd Cotawo, zynde een berg gelegen tusschen de stad Boeton en Coeloetsjoetsj'oe G ), doch niet veel volks komt 

 „aan die plaats, om dat het aldaar spookt of van ongedierte bewoont word, 't welk echter niet zeer waarschynlyk is; 

 „want ik heb ondervindinge, dat slangen zich niet gaern ophouden aan plaatsen, daar Bitumen (Lym) en namentlykdit 

 „Boetonsche gerookt word .... Uit den voornoemden berg ontspringt een rivier, waar in het weeke Bitumen uit de 

 „klippen druipt, en het zelve met zich voert in de groote bocht van Coeloetsjoetsjoe, daar het dan in Zee komt, en hard 

 „word zonder door 't handelen weder week te worden" ~>). Rumphius vermeldt nog, dat de koning van Boeton in 

 zijne stad „op den berg een waterbak had bereid, daar toe nemende het voorschreve steenpik met olye week gemaakt in 

 plaats van ciment, want in 't water word het weder hard". Naar hij vermoedt, zullen nog meer vindplaatsen aanwezig 

 zijn „want aan de Westzyde van Boeton op den strand van Waloba, andere zeggen Waccocco 8 ), vind men op strand 



op de stranden v, 1 1 I Hu IV.., ,st van hei Xed. <ie/a^. 2e I III iS , , \\\II 297). 



2 ) Gapt of Uati a,b d< na 111 die 111 \i >egen . uwen i 11 liet -1. ion te der / 1 11 . dechts de groote 



baai in het /uiden dien naam. Zie ook F. Yai.kntijn. Oud- en Xieuw-O.^i-Indien. I. 2. 1724. blz. 80: F. S. A. in: Ci.krc.\>. Bijdragen tot de kennis van de residentie Teinate. 



8 ) Deze plaatsen zijn nog altijd geheel onb( 



