„grauwzwarte steenen, die men voor gemeene steenen aanziet, maar zoo men ze nader onderzoekt, zoo bevind men 

 „dat het een klomp van Bitumen (lym) is vermengt met grof zand, kleine, zwarte en donkergroene steentjes, dewelke 

 „toetsen, alle metter tijd tot een steen verhardt .... Die van Boeton noemen ze Batoe Ambar, dat is Ambarsteen, en 

 „worden by hun niet geacht noch gebruikt". 



4. Eiland Jlocroe. „Het schijnt dat deze weeke Ambar door den Westen wind op Tomakoes strandt, zynde 

 „de Westhoek van Boero .... daar zyn dikwyls stukken opgedreeven van zuiver zwarten Ambar zonder vermenginge 

 „van zand, doch zommige daar onder zoo hard en grauw, dat men ze voor zuivere steenen aanziet". Verder onderaan 

 voegt Rumi'Hius er aan toe, dat zij eigenlijk gevonden worden, „omtrent Foggileko of oud Foggi, doch by de Inlanders 

 „niet gekent of geacht". 



Eindelijk beschrijft Rimihiis nog een hars, waarvan het niet zeker is of het fossiel is. De Boetonners noemen 

 het Ambar Goenoeng „zeggende dat dezelve in 't gebergte groeije en niet diep onder de aarde ligge .... Ik 

 „zie het aan voor een resina [hers] van een my noch onbekenden boom, want het gelykt zeer wel het Gu m mi Elemi, 

 „doch zonder reuk .... De bedriegelijke Boetonders, die alle dingen op hun Land vallende een valschen naam 

 „geeven, maaken de vreemdelingen wys, dat het een duur ding zy en een soorte van Amber, welken de bergen 

 „voortbrengen"'. 



II. VERSTEENINGEN. 



In tegenstelling met de delfstoffen, hebben de door Rumhiius beschreven fossielen bij de schrijvers van de 1 8e 

 eeuw herhaaldelijk de aandacht getrokken. Met het opkomen eener wetenschappelijke palaeontologie werd het grootste 

 gedeelte van die litteratuur over boord geworpen, en daarmede verdween dan ook de naam van Rumphius. Daarbij 

 werd over het hoofd gezien, dat die waarnemingen in geologisch opzicht van groote beteekenis waren. Om deze 

 beter tot hun recht te doen komen, zullen de beschreven versteeningen, die toch niet meer in de hedendaagsche 

 nomenclatuur passen, volgens de vindplaatsen achtereenvolgens behandeld worden. 



1. JAVA. 



„Tellinites is geformeert als eene van de Telljinae . . . . gelyk de Schulp Bia matta doal): Het zyn 

 „onzienlyke Steenen als of ze uit een vuile donkergeele rosse aarde slegts versteent waren, achter met twee billetjes en 

 „een keep, voorts effen zonder streep, redelyk hard, nochtans met een mes ligt te schrabben. Men vind ze op Java 

 „op den strand van Remban en Lassam*). Ik weet geen ander gebruik daarvan, als dat de Chinezen dezelve gaerne 

 „by hun voeren op hunne vaartuigen: Deze Tellinitis vind men ook omtrent Grisek bij Dudunam in een moerassig 

 „zand, men weet niet of ze de zee opwerpt: Zommige dragen ze aan hun lyf, en geloven dat ze den dragenden 

 „bewaaren zullen tegens de tovery der vrouwen, die ze met liefdranken ofOebat Goena verrichten willen" 3). 



RUMPHIUS geeft van deze voorwerpen geen afbeeldingen. Aangezien toentertijd en later onder de benaming 

 „Tellinites" alle fossiele schelpen werden vereenigd, die van ronde, regelmatige, meestal gladde schalen voorzien 

 waren, waarvan het slot niet in het midden gelegen was, derhalve tot zeer verschillende genera behooren, is de boven 

 aangehaalde beschrijving voor de determinatie onbruikbaar *). Reeds aan het geslacht T e 1 1 i n a kent men tegenwoordig 

 veel meer beperkte grenzen toe, dan dit in de 18e eeuw het geval was »). 



2. BALI. 



In aansluiting bij de „steene kogels" van de Soela- Eilanden % wordt het volgende vermeld: 

 „Dergelyke steene Kogels zwart en zeer blinkende worden gevonden op den heiligen berg Basagi op Baly 

 „boven op des zelvs vlakte, daar de Pygmaei of Bergmannetjes op woonen, zynde kleine menschen, zommige zyn wit, 

 „sommige kakerlakken van vel en hair met een spitse bultige rug, zoo dat ze altyd op een zyde moeten leggen, 

 „woonende in kleine huiskens, rondom met een tempel bezet; deze staat op eenen effenen steenen vloer, als van hard 

 „arduin, zoo glad dat men qualyk daar op staan kan, en voor des zelvs deur staan vier ysere koevoeten, zoodaanig uit de 

 „aarde gegroeit; rondom dezen steenen vloer legt het vol van deze ronde Kogels, dewelke die van Baly naar believen 

 „mogen opraapen en tot gedachtenis mede neemen : 't welk zoo zynde blykt, dat deze Kogels niet rond gesleepen worden 



156 



