\\]»l > 



harde 



auwe steen als een Kei, geformeert als Bia anadara 1), een soorte van 

 „de Pectines of bultige Jacobs Schulpen, met diergelyken rand en streep of voorens, doch weinige en die niet naar 

 „d'ordre van de natuurlyke schulpen lopen, zoo hard dat men ze qualyk schrabben kan. Men vind ze op de kleine 

 „Eilanden, in de kaarten de Uos genaamt, beoosten het grootste Papoéschc Eiland Mcssoal gelegen. Men kan ze. 

 „brengen onder de soorte van Ombria of Weêrsteenen, leggende hier en daar verstrooid op den strand van die 

 „Eilanden. De Papoëers zoeken de rondste uit en gebruiken ze in plaats van kogels uit hunne Bassen daar mede te 

 „schieten, waar toe ze egter noch andere bequamere hebben, op Mcssoal zelfs vallende, die men voor regt yzere 

 „kogels van i pond zoude aanzien, gelyk ze ook in der daad yzerachtig zyn"»). Onder de benaming n de Uos" zijn 

 te verstaan, zooals uit de verschillende kaarten 3) blijkt, de Dar am-ci landen, die eerst kort geleden door de Siboga- 

 expeditie gedeeltelijk zijn onderzocht geworden*). Deze groep bestaat uit een groot aantal van kleine eilandjes, die in 

 den loop der eeuwen met verschillende namen bestempeld werden. Het meest bekend zijn zij onder den naam van 

 Valsche Pisangs»). Het eiland Daram bestaat, volgens de door Max WebeR bijeengebrachte gesteenten, uit kalksteen 

 en zandsteen. De door Rumphius bedoelde versteeningen werden aldaar niet terug gevonden, l'it de beschrijving laat 

 zich niet uitmaken, wat eigenlijk bedoeld is, want tusschen de Pectines en de Ombria *) bestaat een groot verschil <). 

 Onder de laatstgenoemde werden namelijk verstaan steenkernen van Echiniden, vooral Ananchytes. 

 J. C. Kundmann was van meening-, dat men het een koopman, zooals Rumphils was, ten goede moest houden, dat hij deze 

 als Dondersteenen beschouwde S). De aanmerking heeft echter betrekking op de door den uitgever der Rariteitkamer, 

 F. Halma, willekeurig bijgevoegde aanteekeningen en afbeeldingen' 1 ). Riupinus zelve heeft zich dienaangaande 



voorzichtiger uitgedrukt: „De steenen Aétites en Gelodes (moet wezen Geodes) groeijen in de aarde De 



steen „Ombria, dien men bloot op de velden vind, word eenpaarig gelooft, dat met eenig groot onweer aldaar 

 „geworpen word" 10 ). 



De ijzerachtige kogels van Altsol werden tot nog toe evenmin beschreven. Het is echter zeer waarschijnlijk, 

 dat zij aldaar optreden, want G. BöHM heeft dezelfde schieferklei, die op de Soela-eilanden gevonden wordt, met dezelfde 

 versteeningen ontdekt U), zoodat ook de karakteristieke bolvormige concrementen niet zullen ontbreken. 

 III. NIVEAU-VERANDERINGEN. 

 In aansluiting met de beschrijving der Chama montana sive Noachinal 2 ) staat Rumphius vooreerst 

 uitvoerig stil bij de vraag of: „het natuurlijke vrugten zyn van die klippen, en van dien grond, daar men ze vind, 

 „voortg-ebragt, gelyk andere metallen, mineralien en steenen ™) of zoo men dit niet wil aanneem en, zoo moesten 



„waarschynlyk zyn, zal ik door volgende redenen bewyzen." Deze bewijzen vindt Rumphius in het feit dat die 

 schelpen, veelal g'ebroken, los op den grond liggen en zelden aan de rotsen vastgegroeid zijn, terwijl „alle zoodaanige 



