beperkt heeft tot een bezoek aan de G. Api der Banda-eilanden in 1662. In overeenstemming met de meeste zijner 

 tijdgenooten en van vele geologen der i8 e eeuw, zag hij in het vulcanisme een verbrandingsproces. Zijne hypothese is even 

 oorspronkelijk als vernuftig, doordien zij niet slechts eene verklaring weet te geven voor den toestand van eruptie, maar 

 ook voor dien van de verminderde werkzaamheid en dien van geheelen stilstand. Doordien hij op den G. Api vond 

 zwavel en v e d e r a 1 11 i n, wier aanwezigheid eveneens op de vulkanen der Zuidwester-eilanden aangetoond werd, zag hij in 

 het antagonisme van deze twee stoffen eene oplossing van het vraagstuk. Was de zwavel de oorzaak van het „vuur", 

 de aluin moest dienst doen als middel, die den „brand", zij het geheel, zij het slechts gedeeltelijk, tot blussching bracht. 



Wat eindelijk betreft de niveau-veranderingen, Rumphius' waarnemingen zijn, aangaande den Indischen Archipel, 

 wederom de eerste van dien aard l). Zijne denkbeelden omtrent de oorzaak staan ver boven die zijner tijdgenooten. 

 De wetenschappelijke beteekenis zijner argumenten zal dan ook de hedendaagsche tegenstander moeten erkennen. 



Het zoude niet in den geest van Rumphius, die de waarheid boven alles lief had, gehandeld zijn, wilden wij 

 niet duidelijk doen uitkomen, dat hij als kind van zijnen tijd, zich niet van alle vooroordeelen daarvan heeft weten los 

 te maken, dat hij dingen zoo boven allen twijfel als vaststaande achtte, die naderhand gebleken zijn den toets der 

 kritiek niet te kunnen doorstaan. 



I )e delfstoffen werden volgens de opvatting der oudheid nog als vruchten van den bodem beschouwd, die 

 groeiden en rijpten (zie Diamant). De kalkspaat, resp. de korrelig-kristallijne kalksteen werd door hem niet herkend. 

 Hij was er zoo vast van overtuigd, dat slechts stoffen van organischen oorsprong, zooals mestika, schelpen en 

 koralen, „in limoensap koken", en niet steenen ,,die in bergen groeiden", dat hij met genoemd mineraal niet eens de proef 

 deed. De praehistorische wapenen en werktuigen (gigi goentoer) beschouwde hij als voorwerpen met den bliksem 

 naar de aarde gebracht. Avicenxa heeft deze oostersche legende het eerst te boek gesteld. Zij wordt in den Indischen 

 Archipel nog heden algemeen geloofd en niet alleen door Inlanders. De juistheid der Mozaïsche scheppingsgeschiedenis 

 werd door hem als volkomen vaststaande beschouwd, evenzoo, dat de hooge bergen sedert het begin der schepping waren 

 aanwezig geweest. En eindelijk is zijne meening aangaande de oorzaken van het vulkanisme gebleken niet juist te zijn. 



De litteratuur vormt als het ware de roode draad, die de opvolgende geslachten met elkander verbindt. Ten 

 opzichte van de in de ,, Rariteitkamer" nedergelegde mineralogische en geologische gegevens is de draad verbroken 

 geweest. Eerst tegen het einde van de \cf eeuw heeft men eene aanknooping tot stand gebracht en zich het bestaan 

 van zijn boek herinnerd. Zoodoende doet zich het zeldzame geval voor, dat een werk heden nog bijna even nieuw 

 en belangrijk is, als 197 jaren geleden, toen het voor het eerst het licht zag. Dit voorrecht heeft Rumphius te danken 

 aan de nauwkeurigheid zijner waarnemingen en ook aan de vertrouwbaarheid der door hem ingewonnen inlicht in-en, 

 in welk opzicht hij onovertroffen is. Hij heeft daardoor oneindig veel meer nut gesticht, dan door zijnen tijd zoek te 

 maken met het uitwerken van theorien, waarvoor de tijd nog niet gekomen was, en die voor eene oplossing nog niet 

 vatbaar waren. Dit heeft hem tevens bewaard voor het lot van zoo velen zijner tijdgenooten, die toen eenmaal 

 „ beroemd" waren, maar voor wier werken men heden — zoo men ze nog ter hand neemt — niets dan een glimlach 

 over heeft. Ook de natuuronderzoeker van dezen tijd eert aldus Rumphius als zijn uitnemenden leidsman en voorganger, 

 wiens arbeid terecht genoemd wordt: monumentum aere perennius. 



