Ex. Kon. Bibl. Titelprent -f Titel (• i) -f- 2 („Naturae Amanti Curioso S." met aan de tegenzijde Explicatie Characterum" * 2) + Portret 

 van Rumphius 1, („Delominationes rfgui , jentur, A-D2) + 60 P aten (a-000, Afc I-LX) 4- 4V, 



(Indices, ppp-qqq) + 3 1 /» (Aanwyzer, qqq— qqqa ; deze 8 pp. Indices óók genummerd LXI— LVIII). fol. [Het Ex. Kon. Bibl. mist 



plaat X; een compleet Ex. is echter in Teyler]. 



Terecht merkt J. G. Th. Craesse in zijn „Trésor de livres rares et précieux ou nouveau dictionn . VI Dresde- 



Genève-Londres-Paris. iS6=;. 4", op P . 192, .- kol. op: „Les mêmes planches ont sen .e . Inderdaad, de platen 



der editie > m 1705, 1 71 1. 1 740. 1 741 /iji / 'te> -e C\ De fouten der gedeeltelijk verkeerde beelden, door Klein (1753) daarin 



opgemerkt,.' d. «."r Ciikumtz i 766) bevestigd, zijn dus op alle deze platen dezelfde 



wS d< deze in den tekst totaal verkorte, Lat. editie der Rariteitkamer heeft uitgegevei . blijkt 



niet. Vermoedelijk echter is het dezelfde S.mon Sch ijnvo kt uit Amsterdam geweest, welke de istc editie van 1705 verzorgde 

 en van noten voorzag. De tekst van Rimphius is hier ten eenenmale verdwenen, en door een Lijst van Namen vervangen, die op 

 de afbeeldingen der 60 platen slaat; de Lat. naam gaat voorop, daarna volgen andere in verschillende landstalen. Indien men in 

 aanmerking neemt dat de 60 platen precies dezelfde zijn als die der uitgave van 1705. 1 m vero Naturae Amator & 



Curiosus quidam nitidissimè aeri incidi curavit" van den Lat. titel, il n moet zdis 



Simon Sr mi nv o 11 óók de bezorger wezen van deze sterk ingekrompen Lat. uitgave. Dat nog te meer, waar mhet Voorwoord 

 gezegd wordt:' „n 'r.u- Magnates ex thecis suis nobis di\ersassp. 



collectis \- in huur ordinem distinrtum digestis, tandem prodit & Tibi offertur hie Thesaurus" — en dat, waar toch niet eene 

 afbeelding anders is als in de eerste Holl. uitgave van 1705!!). 



D* Amboinsche | Rar i tei t k a m e r. Herdruk. ,,T' Amsterdam, 1 By J an Roman de J< >n< ;k, Boekverkooper, 1 740. || "[Ex. Jhr. C. H. A. van der Wijck.] 



De titel van deze uitgaaf verschilt slechts in zooverre van dien der eerste, dat het daarop voorkomende woord „beneven" veranderd 

 werd in „benevens", terwijl er tevens een ander vignet op werd aangebracht. Het groote onderscheid is evenwel dat in deze 



fol. opdracht van J. R. i>k Jonge „aan den Hooggeleerden Heer Toiiannks Burm \nni's"\ De voorrede aan den lezer van F. 

 Halma, gedateerd 1 Nov. 1704 bleef echter behouden, zoo ook de titelprent, met dat verschil evenwel dat het onderschrift, hoewel 

 hetzelfd ' ; „'T Amsterdam, Gedrukt by Francois Halma Boekverkoper 1705. || " 



Dus op één regel, en in de uitgave van 1705 (zie boven) op twéé. Verder ontbreekt achter het einde van het eerste Boek 

 (of deel) het vignet, terwijl eind. lijk op de platen de handige verwijzing, naar de fol. waarop ze betrekking hebben, evenzeer is 

 weggelaten. De eigenlijke tekst is volkomen gelijk aan de uitgaaf van 1705. Fol. 296 in de eerste uitgaaf gedrukt als 295, is 

 hier wederom fout; er staat nl. 396. 



Nieuwe titeluitgave van den herdruk van 1740. ,,T' Amsterdam, || By Jan Roman de Jonge, Boekverkoper, 1741. || " 



Deze nieuwe titeluitgave van den herdruk van 1 740 onderscheidt zich van dezen door het titelvignet, zoomede daardoor, dat achter 



Boek (of deel) I (dus als bij de ie uitgave), wèl een vignet voorkomt. Overigens is deze uitgave volkomen gelijk aan die van 1 740 ; 



zelfs de drukfout van fol. 296 — er staat dus 396 — is gebleven. 



Bij een enkel Ex. (bijv. dat van de Kol. Bibl.) doet zich het geval voor dat het oorspronkelijk 



uitgaaf is overplakt met een strookje, aldus bedrukt : ,,t' Amsterdam Gedrukt by Jan Roman de 



Het is dus niet onmogelijk, dat hetzelfde ook geschied is hij Exx. van den herdruk uit 1740. 



\ Amsterdam, G. de Groot en Zoon, 174T. ?? j 



Bestaat deze editie inderdaad? Het is niet waarschijn lij k, aangezien J. Roman de Jongk in 1740 een herdruk der R;m 

 van 1705 uitgeeft en daarna in 1741 een nieuwe titeluitgave; in datzelfde jaar zou dus de Groot het boek wederom hebben 

 uitgegeven ? Leupe, die in zijne biographie (pag. 37) van deze uitgaaf melding maakt, deelt niet mede of hij ze ooit gezien had. 

 Vermoedelijk ontleende hij zijne mededeeling aan het „Naamregister van de bekendste en meest in gebruik zynde Nederduitsche 



Boeken, Welke sedert het jaar 1600 tot het jaar 1761 zijn uitgekomen enz Tweede druk. Rotterdam, G. A. Arrenberg. 



1788" (verg. noot 1 op blz. 6), waar op pag. 448 wordt vermeld: „Amboinsche Rariteitkamer /met pi. 1741/Amsterdam/ G. DE 



Groot en Zoon, folio. 9.10"; d.i. f. 9,50. 



Dat genoemd „Naamregister" weinig vertrouwen verdient, werd reeds bij de omschrijving van het Kruidboek aangetoond. 



Georg Eberhard Rumphs jj (Welcher ehemals Medicinae Doctor, altester Kaufmann und Rathsherr zu || Amboina, imgleichen ein Ehren- 

 Mitglied der Kayserlichen Academie der Naturforscher || unter dem Beynamen Plinius Indicus gewesen) || Amboinische j| Raritaten- 

 Kammer || oder || Abhandlung | von |] den steinschaalichten Thieren || welche man || Schnecken und Muscheln || nennet, || aus dem Hollandischen 

 übersetzt |! von j| Philipp Ludwig Statius Muller, || öffentlichen ordentlichen Lehrer der Weltweiszheit zu Erlangen || und mit || Zusatzen || aus 

 den besten Schriftsteller r< onchyliologie || vermehret von Johann Hieronymus Chemnitz, | Königlich i ifts Prediger in 



Wien und Mitglied der Kayserlichen . Academie der Naturforscher. j| 

 Auf Kosten der Krauszischen Buchhandlung in Wien. 1766. || 



Ex. Bibl. K. Leop. Car. D. Ak. d. Naturforscher, Halle. Titelprent + Titel (*) -f 10 (Opdrachten aan Johann Hartwig Ernst Freyherr 

 von Bernstorf en Graf Adam Gottlob von Moltke, * 2—*** 2) -|- 8 („Vorrede" van Chemnitz, dd. Wien, den 20 Febr. 1765, 

 ****—***** 2) -f XXVIII („Vorlaufige Einleitung", overgenomen van J. A. Cramkr. a-g 2 )+ioo (XXIX— CXXVIII, „Kleine Zusatze zu 

 dem Werke des Rumphs . von J 11 Chemnitz h kk) -f- 2 ?.. Vollst ge '1 rjei gen Hucher, deren ïch mich insonderheit 



bey der hier voranstehenden Arbeit bedienet, und die ich desto ricl D, da ich sie insgesammt selber besitze", k k 2) -\- 



200 („Georg Eberhard Rumphs Abhandlung .... übersetzt von Ph. L. Statius Muller", A — D d d 2) -j- 2 (Druckfehler) -f 33 

 Platen, fol. 



Het werk geeft alléén, zooals de titel ook aanwijst, de vertaling van het He Boek, of zooals het in den oorsponkelijken 

 druk van 1705 heet „Het Tweede Boek van de H tboinsche Rariteit-Kamer'"; slechts het 



aanhangsel van Sip man daarop, is óók in deze Duitsche uitgave vertaald. Doch ontbreken doen dus èn de Kreeftei 



ren, zeesterren enz., èn de Mineralen. Alléén de heusche schelpen, hoorntjes, mosselen, slakken 

 Vandaar ook, dat alléén de platen XVII — XLIX van de origineele uitgaaf aanwezig zijn; en inderdaad zijn d 

 Tab. 1—33 gemerkt, maar rechts met iV.XVII— XLIX. 



de: Blumenbach (Joh. Fried.) 



