Gaf RüMPHius-zelf eene beschrijving der aardbeving, daar hij blijkens Aanteekening 17 in Leupk's Biographie (p. 61) 

 zeide: „De swaerste aerd-bevinge die Amboina by de Nederlandsche regeringe uitgestaen heeft, moet men reeckenen die 

 voorgevallen syn A°. 1644. 1671 in October en het allerverschrickelyckste in February 1674, wekkers beschryving ny in't 

 byzondet gegeven hebben" ')• (D'Ambonsche Landbeschryving Ms. fol. 5, R. Archief.) 



„Deze beschrijving der aardbeving van Rumphius werd door den Gouverneur [van Amboina] Hurdt bij missive van 17 

 Junij 1674 aan de H. R. gezonden" (Leupe p. 61) ~). 



De "man die geen gelegenheid liet voorbij gaan om Rumphius' geschriften tot de zijne te maken, Valentijn nl., nam het 

 verhaal in zijn „Ambonsche Zaaken" op (Dl. II, 2, fol. 230-237). Hij bediende zich /ekei niet \ m den gedrukten tekst 

 (aangezien de daarin weggevallen passages bij hem wèl voorkomen), doch van het origineel, of waarschijnlijker van een 

 Niettegenstaande Vai.kxtmx in zijn beschrijving nu en dan zelf aan het woord is, geeft hij het verhaal 

 ider vermelding van bron evenwel. 



Advys. en consideratien, ingegeven by den Koopman, Georgius Everhardus Rumphius, aangaande de Fortificatie van 't Kasteel Victoria. 

 In: Valentijn II; 1724; Ambonsche Zaaken, fol. 238—239. 

 Valentijn doet aan den tekst voorafgaai 

 byzonder oordeel, wegens 't verleggen van 



Antwoord en rapport op eenige pointen uit name van z< 

 door den Edelen Heer Anthony Hurt, Directeur-Genera* 

 oud Koopman en Raadspersoon in Amboina. 



In: „Tijdschrift voor Staathuishoudkunde en Statistiek, door Mr. B. W. A. E. Sloet tot Oldhuis". Deel XIII. Zwolle, 1856. 8°. Pag. 125—139; 



Dit niet gedateerde rapport is, blijkens p. 127, van kort na 1683. Rumphius beantwoordt hierin o. a. vragen omtrent „Nova Guinea", 

 „Hollandia Nova", en „van de landen achter Japan en 't vruchtbare Tartarie." Vooral wat R. vertelt over Xici/70-Gin/n'ii 

 — gedeeltelijk gegrond op de reis van J. Keyts in 1678 naar 't Westelijk deel (Onin) — is nog van belang. Op p. 137 spreekt 

 hij van zijn gemis aan een teekenaar voor „het onderhandene Ambons kruidboek", „en mij derhalve behelpen moet met die weinige 

 figuren, die ik voor 14 jaren, toen ik mijn gezigt nog had, zelfs gemaakt heb, nevens nog eenige weinige, die andere daarbij 

 gemaakt hebben". Het rapport is dur> wel van 1684. 



Jammer dat de redactie niet mededeelde, waar zich het origineel bevindt, vooral daar de tekst vrij foutief werd afgedrukt, 

 ingegeven by den Oud-Coopman Georgius Everardus Rumphius. 

 [. Is gedateerd Amboina, 23 Aug. 1686. Het origineel berust in het Rijksarchief. 



1). GEDRUKTE BRIEVEN EN FRAGMENTEN VAN BRIEVEN VAN RUMPHIUS. 



i het Rijksarchief 



Leupe. blz. 21 ; < 



:n de 



b. In 







rum Germanican 

 Bibl. Leiden bezi 



ïm Academiae Ni 

 t de volledige seri 



,turae 



De Caryophyllis 1 



iromaticis. (p. 50- 



-51)- 



Ook de Un 

 is I. 1682. Norimbergae, 1683. 



Deze mededeeling is het eerste gedeelte van den brief van R. 



echter uit niets blijkt: alleen aan het einde, vóór het Scholium, staat: „[Ad. Excell. Dn. D. Christnui Mentzelium.Y Hier 

 hebben we dan. in h t oorspronkelijk lol n van Rr.MPinus-zelven de levei l.i/on rheden di. hij tan Mkxtzki vertelt, welke latei- 

 weer in Latijn on er-vertaald door \ .i.kxtixi's zoon, Ciir 1! \ u.kxtini, vooi d ;n., 'zónder Ylat 

 deze of den oorspron iijk l.at. t eelt gekend, óf het der moeite waard achtte zooveel mogelijk dien in zijn vertaling weder 

 op te nemen! i : zijn Clavis van 1833, P- 2 5 ie noot al gezegd: „Tota haec epistola in M. B. Valentinii 

 „Museo Museorum" 1 bram-of. MDCCIV. fol.) vernacula lingua minus accurate reddita, iterumque, sed alia latinitate atque ea, quam 

 Rumphius habet, donata est in India literata, qui libellus annectitur M. B. Valentinii „II isl 

 MDCC.WT. fol.) versione scil. a C B. Valextinio, M. B. filio facta, non ab omni parte accurata". 



Het mooiste kan dat bewezen worden, door de door Rumphius medegedeelde levensbizonderheden naast elkaar te stellen in den 

 oorspronkelijke^ in 1683 afgedrukten, Lat. tekst, en in den tekst der 2 keer vertaalde woorden, in 17 16 afgedrukt: 



Miscellanea Curiosa. 1683. | ■ Valentini, ed. 1716. 



„Quód vel fama faliax mor. u<» agens, vel amici rujusdam j „E Literis Tuis humanissimis, Berolini die 2. Octobr. anni 1678. 

 (forsitan Domim CUyert) mdulgentiores hterae me majorem. ad me datis, nihil almd conjicere possum, quam aut famam 



• " , apud te^ depmxermt, Vir Clanss. ex honoratis tuis quandam fallarem, aut Amici rujusdam (Dn. Cleyeri fortè) 



1 majorem, quam 



Octobris Anni 1678.be r. jecturam facio : nimis fa\ orabilem relat 



quapropter animi tui - ndoi m obt stor. ne mi sucrenseas, meretur, depinxisse; quapropter hand aegrè feres, quaeso, si 



si jam de hisce p lm ! me his detexero, cüm benignitate Tua excitatns diutius me 



tuaprolectus 3 )amplius te latere nolo: 67 to | abscondere non valeam. Sincerus sum Germanus, nee lllustri 



illi Hagensi Rumphio Domii Ha Rumphio, Hag . . M ,i s Arausiorum, ulla cogna- 



(quantum sciam) cognatione itatu Solmensi: tione, quantum nitatu Solmensi 



educatus Hanoviae^ ubi Parens meus Augustus Rumphius | natus, Hanoviae veró educatus im, ibi Pater, Augustus 



