*G(aerntner), J. In „Hanauisches Magazin vom Jahr 1785". VlIIer Bd. Hanau. lm Verlag 1 



Univ. Bibl. Göttingen.] 



Art. „Georg Eberhard Rumph", p. 337—344. 



Door Henschel werd op deze biographie de aandacht gevestigd: terwijl 



door Prof. Dr. J. K. Kopp te Hanau, gelijk bij m de Praefetio van zijn l davis K-mphiana van 1833 

 wel „sero, cum opa» □ eo esset ut prelo daretur". Maar op p. 1 van zijn eigenlijke 



bij het noemen weer der biographie van dezen „anonymus is quidena auctor optimos", de belangri 

 Gartneri illustre nomen tegens '. Aangezien dit stuk nu onderteekend is met ..('..". is er alle rede: 



J 73 2 — J 4 Juni 1791). Aan GSrtner komt de eer toe het allereerste bronnen gel ruikt te hebben vo 

 biographie van Rumphius; met name R.'s eigen gedicht ..heregrinatio sive her in Brasiliam". dan de 

 Museum Museorum, en dan Valentijn. of. zooals hijzelf op p. 342 het noemt, de ..I.iste der Bedienten v 

 Beschreibung von Amboina angehangt ist". Aan deze laatste bron ontleent hij o. a. het gegeven, dat Rr 

 i3tenj un . gestorben" was, en dus niét „wie gemeiniglich angegeben wird 1706" qi. u : gelijk dit laatste 

 18e eeuw veel ingang had gevonden door de dissertatie van Sikkmw van 1754. in de Amoenitates A< 

 in 1759 herdrukt. Terecht merkt dan ook Henschel op, dat de schrijver van de/e zoo laat hem in han 

 in vele opzichten van dezelfde bronnen gebruik bleek gemaakt te hebben als hij zelve: ..cujus auetorem e 

 fere fontibus mecum accepisse laetor" (Praefatio, p. VI, noot). 



GaRTNER's bedoeling w, eben eines Mannes umstandlichcr und mit mehrerer Zuverlassi, 



ist, zu entwerfen, der in der Naturgeschichte keine geringen Verdienste hatte und in so ferne unser bar 

 selbst einen Hanauer nennt" (p. 337). De plaatsing in een IlanauVh Tijd.M-hrift was daarvoor ook d 

 GaRTNER woonde in 1758 te Calw (Wurtemberg). Wat de geboorteplaats van Rumphius betreft, me: 

 ,,Zwar ist er nach seiner eigenen Aussage (die doch wohl hierin mehr gelten musz als einige Privatn 

 Münzenberg oder Butzbach sein Geburtsort sein solh in der Cral . iib.) Dan duidt 



„Peregrinatio", ten onrechte, zóó alsof Rumphius 24 jaar oud was toen hij de reis met den ..Corvus Nigei 



denis bis quatuor annis I! Constitui partes orbis adire novas. J| "). Daarop maakt ( iaui sin uit dit/elfde gedicht 

 gevolgtrekking: „so « schein tch, aucb Dacfa dem Schlusse jenes Gedichts, dasx er nur bis 1 



(p. 339). Dan maakt daarentegen Gürtner de fout, waarin ook Du Petit-Thouaks (1825) en zelfs He 

 door voor 01. Stickman te substitueeren Car. Linnaeus; want hij schrijft,: ..Selbst em I.ixne erkann 



blij ontleent dan, om en om, gegevens aan het Voorwoord van RUMPHIUS voor zijn eerste 6 Boeken, 1 

 aan A. Cleyer bij Valf.ntini van 15 Mei 1688. Over zijn werken, ondanks zijn blindheid, zegt dan ( 

 seine Pflanzenkentnisz, ob er gleich kein eigentlicher systematischer Iiotaniker war" 1 p. 341). Dan no 

 gedrukte werken van R., en hun geschiedenis: zijn betrekking tot de ..Academ. nat. curios. in B 

 „Augsburg" — , waardoor verschillende kortere stukken van hem in de Kphcmerides verschenen; hij noen 

 andere geleerden, bij Yai.extini te vinden: en tracht dan uit \'ai,f.mi!\ de Lrewichtigste jaren van zijn 

 den datum van zijn dood vast te stellen. Als vroegere, doch onvo temt hij ,JöCHEl 



Ri'mph Nachricht gegeben haben" (p. 342). Aan het slot geeft hij een vrij volledig lijstje der iragmentet 

 de Ephemerides afgedrukt zijn, en een opmerking over de collecties rariteiten, welke R. vaak aan zijn gele 

 zond, in 1682 aan den Groothertog van Toskane, in 1688 aan Cleyer, Kortom: wij hebben hier in 178; 

 om samen te stellen wat wij onder het begrip biographie verstaan. Aan G&RTNER, den botanicus, daar 

 *Sprengel. K. Curtii Sprengel Historia rei herbariae. Amstel(o)dami, 1807-8, 2 dln. 8°. [Ex. Kon. Bibl.] 



Art. „Itinera botanica. Rumphius". II, p. 90-94. 



Geeft een heel kort, en weinig zuiver levensberichtje van R.. o.a. „1637. Hanoviae natas" en „f 1706' 

 over het Herb \mboin ,,K\emplar. quod possidcu a N 1 rentio W rmanno, Inannis filio, emtum, ed 

 et indicem binnacanum adiuuctum habet. bicet Rumphius ipse credat, vi\ quinquaginta plantas operi iness 

 multo plures tarnen sunt : novae autem fere redeunt ad seqtientes:" (p. 90) — waarop hij p. 90-94 een hi 

 154 planten, die werkelijk nieuw door Rumphius zouden beschreven zijn. 

 1 Geschichte der Botanik. Neu bearbeitet. Altenburg-Leipzig, 1817-18. 2 dln. 8°. [Ex. Univ. Bibl. Leiden.] 



Vertelt in dl. II, p. 74-78, vrijwel hetzelfde, doch met weglating van de bizonderheid omtrent zijn eigen ex. van 

 [♦Kuhl. H. Ms.- Biographie van Rumphius. 1821??] 



Wordt door Henschel (1833' in ziji 1' u tio aldus vermeld: „Vane quoque spes 1 



immatura morte erepti, qui vitam Rumphii olim manuscriptam reliquisse ferebatur, 



sit, utrum aliquid unquam conscriptum fuerit, an si fuerit, cum auctore perierit." (Clavis Rumphiana, p. 



Dit is H. Kuhl, op 17 Sept. 1796 te Hanau geboren, die in 1816 amanuensis werd van Prof. Van 



een vriend weer van Prof. Henschel, zie de Praefatio van zijn Clavis, bc. — , op 2 Mei 1820 benoemd 



Kncvclopaedie van N.I., 'il (1899), in voce. Zijn aanteekeningei berusten deels m het Museum voo; 



deels in liet \rchief van 's bands Plantentuin te Buitenzorg. Zeker zal 1'rof. \'an Swinderen, die ook 



Henschel bc.) wel in deze richting op Kuhl geïnfluenceerd hebben, te meer daar deze zelf in Hana 



levensbeschrijving van Kuhl, met de volledige geschiedenis der missie-Kuhl en van Hasselt, verschijnt va 



in Album der Natuur 1902. 

 *Du Petit-Thouars, L. M. A. Aubert. In „Biographie Universelle ancienne et moderne rédigé par une Société de gens de lettres et de 



savants", Paris, b. G. Mhhaud, t. XXXIX, 1825. 8°. [Ex. Kon. Bibl.] 



Art. „Rumpf (George-Everad)", p. 317-322. Onderteekend „D— p - ■ s"'. wat, blijkens de alphabetische lijst van medewerkers vooraan in 

 ' "ei k deel. D Petit-1 3 trs ^8-1831). _ 



Is in alle opzichten voor zijn tijd een nn-kw 



Ru.MPiuus-zelven in dl I van zijl Herb Xm 1 ^ vers ïaft, ei in eigen brieven naar de bat 



17 16). Daarnaast zijn óók belangrijke dingen hem ontsnapt, als b.v. de Voorrede in R's dl. V van uit". Dec. 1695 in het Herb. Amb., 

 en die in R's Rariteitkamer van 1 Sept. 1699, zoodat hij hem reeds in 1693 laat sterven; daarbij zelfs nog polemiek voerende 



■ 



H 



ÏreerdeÏ 





ïboren w 



:u' 



Eene ui 

 Dr. M. G) 



tv oer: -e 



