tegen Linnaeus — zooals het heet, maar feitelijk tegen Stickman - die „circa annum 1706 dat ha 

 ThoüARS <loor talloozen nageschreven werd, zelfs door Crawfurd (1858), Bickmore (1868) en Yule 

 hij R's gedicht „lur in brasiham" niet gekend, en evenmin de oorspronkelijke Duitsche uitgaaf van Val 

 aan; op p. 318, ie kol., sprekende over de brieven van R. bij Valentini, zegt hij: „La première lettre de Run 

 Jaeger . . . . elle est datce d'Amboine, de mars 1683", lees: „de Jaeger" en „mai 1683": ib.. 2e kol., zegl hij , 

 de Rumpt mie Ten-Rhyne". lees: „neuvième" ; ib. haalt hij aan „Ie Journal des Savants, d' 



dat hij aldus het Lat. gedichtje citeert onder het portret van R.: 



„Caecus habens oculos 



meliüs detegat aul 

 Rumphius 



Maar in waarheid staat er aldus — 



En deze vermakelijke, maar niet onschuldige verhaspeling van het „Germanus origine, totus || Belga fide et calamo :" is ook net 

 zoo door Wunschmann in 1889 overgeschreven! 



Daarnevens maakt hij eenige goede opmerkingen. Zoo b. v. „Ce n'est pas sans étonnement qu*on a vu des savants distingués comme 

 Saunderson et Euler, 1'un, privé de la vue dès son enfance, 1'autre, d:ins un age mür, se livrer aux plus sublimes abstractions des 

 mathématiques. On congoit que, par leurs profond* □ lil •: ons, ils aient pu s'appliquer a des études purement spéculatives ; mais 

 il semble plus difficile de cultiver, en eet état, une science toute de faits et d'observations". (p. 319-320). Dan, over het Amb. 

 Kruidboek van Rumphius: „Toutes ces descriptions sont rédigces sur un plan uniforme, emprunté de Fuchs [L. Fuchs, 1 501-1566]. 

 Elles sont_composées du même nombre d'articles, sous ces titres : i () . Xomina\ la se trouvent. avcc beuncoup d 'exaetitude, toutes les 

 dénominations qui étaient parvenues a la connaissance de Rumpf, Ie malai, entre autres; — 2 . Forma : c'est la description botanique ; 

 Ie port est aussi bien saisi que possible; et en général on ne peut y désirer que plus de détail sur la structure de la fleur et du 

 fruit; — 3 . Tempus: les époques de la végétation; — 4 . Locus: — 5 . Usus: les propriétés médicales ou économiques; — 

 6°. Cultus:' (p. 321). 



En ten slotte een goede vergelijking tusschen het werk van van Rheede van Draakestein en dat van R. : „Tous les deux ont décrit 

 ou figuré a-peu-près Ie même nombre d'objets (Rheede a sept cent quatre-vingt-<|um/e planches, et Rumpf n'en a que six cent 

 quatre-vingt quinze). L'un et 1'autre n'avaient aucune connaissance de la botanique lot- pi'ils sc.ni nivés sur Ie theatre de leur 

 gloire ; mais Rumpf était mieux disposé pour en acquérir, par une éducation classique, qui manquait a 1'autre. Aussi 1'emporte-t-il de 

 beaucoup sur son émule, par les descriptions, tandis que, pour les figures, Rheede a quelques avantages, dus, il est vrai. a 

 empruntées. On pourrait croire, au premier apercu, que Rumpf fut moil . surtout quand on fait 



attention au terrible fléau qui affligea les derrières années de sa vie; mais il avait pu, pendant quinze ans de sa jeunesse 

 des matériaux, au lieu que Rheede ne put y employer que quatre ou cinq ans." (p. 322, o). 



si, A. W. E. Th. „Vita G. E. Rumphh, Plinii Indici. Accedunt specimen materiae Rumphianae medicae clavisque Herbarii et Thesauri 

 Amboinensis. Quae munus professors . , s j medicorum 



ordinis auetoritate edidit et <lie |VII| Augusti MDCCCXXXIII hora [XJ palam defendet Aug Guil. Ed. Th. Henschel, medicinae et 

 chirurgiae doctor, l'm f , p, CI1S _ , U . L \ (> m])t() so ,, Sam. Pappfnheim, 



med. stud. Vratislaviae, apud Schulzium et socios, 1833." 8°. XVI, en 216 pp. Met plaat. [Ex. Univ. Hibl. Leiden |. 



Dit is i als wat hieronder nader behandeld zal worden ; maar de titel verschilt. Deze titel hier duidt aan, hoe 



de pas te Breslau | ■■--. Vratislavia] benoemde professor Henschel zijn colleges in de medirijnei t nnrt s| turu "1 



met te zullen verdedigen („defendet.' .,,•... hij . , ,/ („edidit"). 



M. a. w. : dit boek is eene „Hab. t,u n Sc/n ff\ waarmee Henschel zijn ambt van gewoon hooideeraar in de medicijnen („munus 



professor • te Breslau op 7 Aug. 1833 \an aardde. \.\ snals ten 01 



zulke gelegenheden slechts een Intreê-Rede houden, plegen de Duitsche professoren e< 



het licht te geven. De afsluiting van dit werk had plaats te Breslau op 8 Mei 1833, blijkens de onderteekening der Praefatio. 



In de 2 exx. door mij gezien - het tweede van 's Rijks Herbarium te Leiden — staat dan ook in beide het getal VII, en het 



getal X, hierboven in den titel tusschen groote haken gezet, met potlood en met dezelfde is dus de 



particuliere, door Henschel aan vakgenooten en bekenden van te voren toegezonden, met ingevulde vermelding \an dag en uur. 



waarop de Inaugureele Rede zou gehouden worden; de hieronder volgende is de uitga eerst te koop 



kon zijn, nadat die Intreê-Rede gehouden was. De eerste is dus ook als de éérste uitgave te besc ' tls ten nieuwe 



titel-uitgave. Maar daar deze laatste de vorm is waarin deze arbeid in het publiek verscheen, is het passend ook daar hem nader 



te behandelen. 



De verwisseling van titel schijnt minder gelukkig in de tweede uitgave. Bij den oorspronkelijken titel komt veel duidelijker uit 



dat de biographie voorop gaat, en ook vooraan diende te gaan wegens belangrijkheid. Het komt mij echter voor date 



meenden méér exx. te zullen verkoopen, indien men aan het belangstellend publiek een „Clavis Rumphiana" aanbood. 



vakman noodig kon hebben, dan een „Vita Rumphii" waardoor slechts ze< I »,,.,, 1 m 



zal de totale omzetting van den titel wel te wijten zijn, hoezeer ze te bejammeren blijft. 



Dat bij die uitgave voor het publiek de bizonderheden van de inaugureele plechtigheid op den titel wegvielen, spreekt van zelf. Doch 



óók viel daarbij weg de vermelding „Adsumpto socio Sam. Pappfnheim, med. stud." Miss. hui moet nu n 



den corrector der drukproeven zien. Dat beide uitgaven overigens totaal ge 



ngenda op p. 216 achteraan, waar dezelfde fouten verbeterd worden. 



Ook de uitslaande plaat is volkomen dezelfde. In een ovaal samengevat, geeft deze bovenaan te zien I I arike" onderaan II 



Hila", en middenin „III. Ambona, Castellum Victoria, Mons Soya,", dus dé 3 achtereei R.UMPHIUS en 



alle drie ontleend aan Valentijn's vol. II, plaat n«. XXVIII, XXVI, en XXX. 



Ook de opdracht op p. III van Henschel aan de Bre ;n in de geneeskunde van deze zi 



m beide ;,i. En in beide uitgaven is de titel ~u p . [__jj geteld. 



Hier volgt dan nu de bespreking van die andere, voor het publiek bestemde editie : 



Indici, specimenque materiae medicae Amboinensis. Scripsit 

 -"---■-, professor publicus ordinarius, medicus elinicus. 



