I. „kumphii I'hvsiri censura" (p. 59 — 73), is minder gelukt, hier en daar rhetorisch en gezocht. Zijn eindoordeel over 

 ; als natuurhistoricus vat hij aldus op p. 61 samen — waarbij de spatieering ook van hemrselven is — „Rumphium 

 tanquam Physicum s. naturae scrutatorem spectatum, pulcherrimam sui saeculi quasi imaginem videri, 

 :amen vim temporis illius transgressum fuisse, censemus". Bij zijn verdeding dezer stelling is het echter 

 l dat hij, in 't bespreken der 16e eeuw, de groote figuur van Gare ia da Orta ten eenenmale vergeet! Dan weer 

 j op p. 62 de zeer mooie opmerking dat het wel „ahquid divini vel ominis saltem" mag heeten, dat Rumphius, die 

 alléén zdf-door-hem-getiene dingen beschreven heeft, „qui sui temporis inter summos autoptas habuerit 



dat deze /m van eigen aanschouwing juist blind 'is geweest! Maar dan ga; 

 t in rhetoriek (zie p. 63). Op p. 66 maakt hij dan weer een mooie opmerking, ook weer door hemzelven g 



ïschrijving der uiterlijkheden van schaaldieren en schelpen door Rumphius in zijn Rariteitkamer: „naturam recte putabat, 

 cie quoque profundam esse" — al is zoo'n zeggen dan ook bpna op de grens der rhetoriek. Waar en mooi ook is dit: 

 enimvtro saeculi WH viros in Conchyliologia inversa via progressos, studium ab intimis incepisse, anatomiam et 

 osin solam, neglectis plane istorum animalium tegmine et habitaculo, more nostrorum spectasse, nonne summa hodie 

 urgeret, ut jam eorum, quae ad meram rei superficiem pertinere dicantur, et quae prosecutos eos esse in opprobrium 

 .tur, diligentissimum et acuratissimum, ne quid in naturae cognitione deficiat. studium inchoemus nosmet ipsi ?" (p. 67). 

 :nt den botanischen arbeid van R. vraagt hij terecht of wij dezen man, die alles door eigen westen arbeid verkregen had, 

 nnaei assechs, facillimo sane negotio post magistri magni praecepta rem absolventibus, adeo inferiorem putemus" (p. 70)? 

 i vergelijking tusschen het werk van Van Rheede en dat van Rumphius zegt: „si autem adda 

 adjuvantium manus in usum vocare Rheedio licuerit, nihil erit, quo nostri opi . rum U„rt m u , , 

 '. roinparaium omne punctum non tulerit" (p. 71), - daar vergeet hij al te zeer, evenals de meeste andere 

 r al te zeer plegen te vergeten: dat Rumphius toch ook zéér, zéér veel aan de medewerking 

 ssistenten, en allermeest aan Sipman te danken heeft gehad! In de noot op p. 71, 



audes" (p. 73 -88), is, zonderling genoeg, het minste geslaagd. Het staat vol uitweidingen, deels 

 trinaire opvattingen der geneeskunde, maar vertelt weinig zakelijks over de medische verdiensten 

 A. vox Hallkr in zijne „Bibliotheca medicinae practicae", Bernae & Kasil. 177(1 88 geen enkel woord 

 , noot 2); noemt recht eener Indische Pharmacopee hebben gestreden, 



:, RiixwAKhi. I!i 1 Au en W'aitz (p. 77) ; herinnert aan de pharmaceutische proefnemingen die 

 en andere tamilien" deed nemen, o. a. blijkens zijn eigen woorden in de Voorrede van dl. I 

 van de belangwekken Ie sj , aal Indische ziekten, welke een afzonderlijke studie dus ook eischen 

 ' 'ndische geneesmiddelen medebrengen, welke laatste de Europeesche zoo 

 - J - machtige tropische zon. Dan herinnert hij terecht 





zijn onder de 



83 -84), welk een schat van kennis er ligt in het Kruidboek vo< 





■vel in gcogra f /usch als in : ; en ten slotte si 



:aat hij stil bij 



1 delleer, de „jamatologia", of, zooals Henschel het liever wil 





Dan komen zijn Catalogi en Concordanties, dus de eigenlijke Clai 



irat mp lltnliirimiim iiurhi'e T? 11 ™ r, L \ , - ^„„™..;„ I A - 



es A' > />/, u . ■ 



groote beteekenis daarvan voor de genees- 

 armacophysiologia" (p. 85-87). 

 óóropgaat ! planten, waarbij 



num verbis Rum ph 11. nanu s h ud sempe. elegantius i Hurmanno redditis usum fuisse" (]>. 90). Dan volgt 



ïrian Natura) Il rbiedig getuigt : „atque 



111 adesse, fore 



opus arduum agressurum fuisse" (p. 138). En eindelijk \ 



sit. nunquam vel conscribendae vel edendae Clavis 



zoologische, waarbij hij met één uitroepteeken heeft gekenmerkt i 



met . tNU; , gedi rtens „q\ ie neque ab aequa] im ui. 



"'^ "■ >• "" 'lc l/./- ? u^atui, I. .PI. XIA-I. n». D, Alleen Hoek III der U 



met zijn vooral mmeralogischen inhoud, heeft Henschel onbehandeld gelaten. - En zie nu nog sub Vriese (de), blz. 44. 



•(Hoëvell, Dr.^W. R.^van). G^chjedkuudig ^ O^gt ™ de beoefening van Kunsten en Wetenschappen in Neêrland's Indié. In „Tijdschrift voor 



f" nl l overz f ^ h V VOrd / t u . ( . pa S- 2 5"3°) ook eene bespreking van Rumphius gehouden. Aangezien echter aan Dr. van Hoëvell de noodige 

 eer toekom h / l Jïï °," * on V. ekend met ,. Hens ' !li ! " ; Biographie), is ,, igj h0 e we i hem toch g 



eer toekomt de eerste Nederlander te zijn geweest, die trachtte een en ar , n ' te helderen 



♦Collot d'Escury, H. Baron. Hollands Roem i„ Kunsten en Wetenschappen, me. aan.eekeningen en bijdragen. Dl. VII. 's-Gravenhage-Amsterdam, 



De schrijver geeft op pag. 314-; 

 1 acht door van Haren 's' 

 blz. 37. Bepaalde levensbizonderheden van" Rumphius deelt dez< 



♦Woordenboek (Algemeen noodwendig) der Zamenleving. Aanvankelijk zamengesteld door P. G. Witsen Geysbe 



Hierin (op pag. 2522) een goed geschreven artikel „Rumpf (George Eberhard)" d< 



SïïJSTS? 8 W0K ' °- "• geZe l d ï. hlj geb ° ren {S in l626 te Solm en ° verled ^ n te Amboin 

 benoemde tot consul en eersten handelaar op Amboina. 



Hèlei e fd P in Sn d ^ eZer t bi ° graphie bHJkt ° Verige , nS d , uideHjk ' dat de samens teller Kruidboek noch Rariteitkam, 

 Hetzelfde kan men trouwens zeggen van velen die zich geroepen achtten eene biographie van Rumphii 



den Berliner Knl,.,, -V . '. ' " "', ' ' ' lel " '' l . / " lun< un nscrer KentmVsr vnn 



