*Crawfurd, J. A descriptive dictionary of the Indian islands & adjacent countries. London, 1856. 8°. 

 Art. „Rumpf, George Everard; Latinised Rumphius" (p. 370). 



n^ pV? Th menig opzicht zo ° in teressant, zoo onafhankelijk en naar niemand nageschreven — behalve hier en daar naar 

 V" , f V " aTS ,~S bevat somrm g e zo ° rak e opmerkingen en zelfs enkele dingen die aan Leupe e. a. t< 



tk ik 2H f tJn mag over g enomen worden. Enkele zonderlinge fouten komen er echter ook in voor. 



„Ine cetebrated author of the „Hortus Amboinense" was, like several other persons 



of the Dutch a German, havmg been a native of Solms, in Hesse Cassel. He tras lucated as a 



physician at Hanau. At the age of twenty-eight he proceeded to India, and arriving al Batavia, entered the rivil, or rather 

 mercantile service of the East [ndw Corapany, in which he attained the rank of a senior merchant, being stationed at 

 wnere ne passed the remainder of his life. At the age of forty-two, when contemplating a return to Europe, he was BtJ 

 by gutta serena, vet continued in that state to prosecutc his resean ies in 1 tural fa toi 1!, 

 age ol sixty-seven. The naturalists of the French Expedition of I >"bntrerasteau\ :ire -tated to h 

 neglect of a century. Yet the English, after occupying the island twici over fo] several u 

 J™ ^' was a civü históry of the Moluccas, si U ii n 



in Edinburgh*). His great work, the „Her, riu \ -. « . • • 



rescued from the Dutch archives by Burman, and the original. which was in I.atin. printed along with a Dutch t • r 

 Rumphius' account of plants contains many which are not peculiar to the lilt islands of \mbo\n . 1 1 einl)races their names 

 and synonyms, then botanical description, their flowering seasons. their habitats. their uses. and the modes of culture of such as 

 He is stated not to have been a professed botanist, hut having received a medical education, which 

 acquaintance with plants, he was probably as much so as most of his cotemporaries in an age when 



1 of talents, sound sense, and Indefatigable industry. Much of his information was obtained through 



; improved process for preparing sago, which is stil! iollowed by tiiem. and * r, membcred". 



*Handwoordenboek (Beknopt biographisch) van Nederland,. . . . bijeengebragt door J. C. Konus en Jhr. W. de Rivecourt. Dl. II. Zutfen, 1857. 8°. 



Deze biographie (pag. 737—738) van „Rumphius of Rumph (George Eberhard)", nagenoeg geheel ontleend aan het „Algemeen 



noodwendig Woordenboek", is echter vermeerderd met verschillende onjuistheden. De schrijver /egt bijv. dat \ mm n\ („die in hem 



een leermeester vond in de Maleische taal") de correspondentie van Rumphius met vei . in het licht gaf. " 



Even onjuist is zijne mededeehng, dat Rumphius in 165 1 (als geboortejaar meldt de schrijver 1626; dus op 25 jarigen leeftijd), 

 tengevolge van zijn rusteloozen en moeielijken arbeid in een heet klimaat, bijna geheel zijn gezicht verloor. 



♦Leupe, P. A. In „De Navorscher", XVIen J rg . (Nieuwe Reeks, 6en J rg .), Amsterdam 1866. 4 . 



Art. „Rumphius, George Everhard", p. 207, 2 e kol. Onderteekend „Laboranter" (= Leupe). Lkupk beantwoor.lt hier eenige 

 vragen, door een zekeren ,.J. C. K." op p. 120, ie kol. van ditzelfde XVIc deel gesteld onder het hoofdje „Rumphius". die o. a. nadere 

 inlichtingen vroeg over R's „correspondentie met geleerden, die zich toenmaals in Oostindie bevonden: welke later is uitgegeven door 

 F. Valentijn Jsicü lees: M. B. Valentini], — die van liem de maleische taal leerde — onder den titel: India litfn-ata". '"bok vroeg 

 deze „J. C. K. ' — d. 1. J. C. Kobus, zie Van Doorninck, p. 266 — wie de „N. S. Gub. Amb."' was onder het gedichtje bij R's portret. 

 Leupe antwoordt o. a. over Rumphius: „Het leven van deze (sic) verdienste! ver. Wat 



men in de aangehaalde werken van hem leest, is van weinig beteekenis, onvolledig en onjuist./.. Het ontbreekt mij voor alsnog aan 

 gelegenheid, om meer dan het volgende ovei I .:n mede te deelen. namelijk: dat hij eerst in 1652 met het jacht Muyden, onder den 

 naam van Jurriaen Rumphius van Hanau in Indië kwam, in den rang van adelborst, en te Amboina op den ndea (sic!) junij *) 170a 

 als oud-koopman overU Augustus Rumphius, bouwmr. te Hanau". 



En dan voegt hij nog toe: „N. S. Gub. Amb. is Nicolaas Schagen, gouverneur van Amboina van 1691 — 1696; van hem bestaat 

 eene levensbeschrijving, in het Maleisch geschreven door Johannes Tzala (zie Na?: V, blz. ^04)". — Wat Leupe blijkbaar niet wist 

 is dat Henschel reeds in zijn Clavis Rumphiana van 1833, p. 63 noot, voor dit „N. S. Gub. Amb." terecht deze oplossing gegeven had • 

 „Quod mea quidem opn ■■: Nicolaum Schaghen, Amboinae Gubernatorem, qui rem publicam 



moderatus est ab anno Ml H'Wi ad MDCXCVI ; virum ingenuum, laetum, simulac eruditum, luns consultum. K u m phiique amantissimum". 

 Doch wij zien hier duidelijk in 1866 bij Leupe het embryo van zijn biographie over Rumphius. waaraan Leupe sinds begin 1870 

 ijverig bezig was, en die in 1871 gedrukt werd. 



— — In „Verhandelingen der Koninklijke Akademie van Wetenschappen", Xlle Deel, Amsterdam 1S71. 4 . Laatste (Derde) Stuk. 

 Art. „Georgius Everardus Rumphius, Ambonsch natuurkundige der zeventiende eeuw", p. 1 — 63. (Vel 21—28). +) 



Aan Leupe de groote eer het eerste de kennis van het leven van Rumphius zeker te hebben gesteld op den grond van 

 ernstige studie in nog ondoorzochte archiefbronnen. Hij heeft daarmee gedaan wat niemand nog had gedaan, en wat toch 

 onmisbaar was, wilde men verder komen. En bovendien heeft hij dat , .'v/ ; v ' gei laan. /im I .*,/■./.■,. 



overal gedocumenteerd uit voor het eerst aan het licht gebrachte bescheiden. De studie is daardoor even rijk aan verrassende, 

 als aan tegelijk stellige, nieuwe feiten. Maar een * in den ruim ren in van het \oo' ' s het daarmee / /! 



Buiten zijn archiefbronnen is Leupe niet getreden. Al de toch óók kostelijke, reeds gedrukte, bronnen over Ri mi-hits heeft hij 

 ter zijde gelaten, en zich blijkbaar niet eens moeite gegeven om ze te leeren kennen. Op p. 2 no< n 



verdienstelijke Clavis Rumphiana caet. van Prof. Dr. A. W. E. Th. Henschel op de volg öeve iry«: 



„Eene dissertatie (sic) van A. G. L. T. Herschel (sic!), Vita G. E. Rumphii, Plinii India (Yratislaviae 1S33)"; terwijl hij op 

 p. 3 weer van de „dissertatie van Henschel" spreekt, nu ten n n goed noemend. En onmiddelijk daarna op 



p. 2 spreekt hij van „de India Litterata (sic) van Valentijn (sic!)", lees: van M. B. Valentini. Deel I der „Rumphia" van 

 Prof. C. L. Blume heeft hij in handen gehad, maar terwijl hij daar wèl zijn Bijlage XI aan ontleende (verg. .ijn \ 

 25, met p. 29 bovenaan en noot 1 aldaar), heelt hij de 2 andere brieven van Rumphius, in datzelfde deel door \\ én ii 



Lat. vertaling gepubliceerd, niet opgemerkt. De oudste in druk verschenen stukken van Rumphius in de Ephemerides heeft hij 

 niet gekend, hoewel de volledige serie hiervan èn in de Univ. Bibl. te Leiden èn in Teyler aanwezig is. 





'83 



