*Papageno [= S. Kalff]. De „Indische Plinius", I— VI. In „Java-Bode". Jaarg. 1896. Nos. 30, 33 , 36, 38, 41 en 44 (Februari). 



medeVeft ^Th ^ ^r een beschrijving van Rümphius' leven, en van zijn werken. ,00 boeiend geschreven, dat men als 't ware 

 medeleeit met den Indischen Plinius , den man, die niettegenstaande zijn vele rampen, rusteloos tot aan zijn dood, belangeloos zich 

 wijdde aan de bevordenng der wetenschap in den meest uitgebreiden zin. 



Wat de schrijver ons aan feiten meedeelt, is nagenoeg alles te vinden in Leupe's biographie, doch weergegeven in een vorm 

 «raarbij de archiefstudie geheel op den achtergrond treedt. Ook Buskkn Hui' ten nutte, en 



raadpleegde eveneens de weinige bizonderheden die Rümphius omtrent zijn eigen levei 11 ,:in wcrkei mi lek .:. ..M r ." .- t 

 hij: „veel heeft de in den dienst der O.-I. Comp. vergrijsde ambt,: 



heeit de „naturelijke drift" tot een nog onontdekten tak van wetenschap zijn hart in die mate bezeten, zijn ledigen tijd zoozeer in 

 beslag genomen, dat eigen levensbeschrijving, of het ophouden van een Oost-Indische Spiegel voor 1 

 achterschip is geraakt. De ges- 



van het regnun ah ma!, op het eiland fijner inwoning." 



. Eenige losse voorbeelden uit des schrijvers biographie hieronder medegedeeld, teekenen, zij 't ook slechts -ebrekkm den -eest waarin 

 t geheel is samengesteld. Zoo bijv. zegt schr. van Rumphii 5 1 blind worden : „Dit 



hij in Comp. dienst bleef, bleef hij mede in dienst der Wetenschap. IV tast/enuwen moesten nu de oóg a wen \c 



zintuig van 't gevoel verfijnde zich bij den blinden man en met een scherper gewone 



trachtte hij zich de voorstellingen bij te brengen, die vroeger op het netvlies der 00 



de beschrijving der aardbeving van 17 Febr. 1674, waarbij Rümphius vrouw en dochtertje verloot 1 )« t king deed u 



de klimmende jaren, wat zelfs de verduistering \an zijn gezicht niet had kunnen uitwerken- zij verdoofde >\- werl 



zijn brein, zij roofde hem den vrede van 't gemoed. Een floers was over zijn B 



°°g en En de vlijtige veder in de studeercel rustte nu, voor 't eerst sinds vele i om : het stof daihb ov.-r 



Vrouw en dochter waren met eenzelfden slag hem ontnomen geworden, en net rijn voor altijd beneveld g< 



zijn jammer kunnen aanschouwen i). Nu hingen de handen slap, nu leekten' uit die blinde oogen de tranen Doch de 



wetenschap kreeg ten leste haren apostel terug. Er was nog veel te doen overig, bedacht hij. Geen oor mocht bij 't vorderen 

 zijner jaren meer verloren gaan; de arbeider mocht eens schielijk van den akker worden wcg-croepen. voordat ; .- de oogst was 

 binnengehaald." In levendige kleuren schildert schr. verder de lotgevallen van het Kruidboek, den brand te \mbon het verloren 

 gaan der zes eerste boeken met de Waterland en Rümphius' vrees dat over zijn werk nog meer onheil beschorei o: iji . „Het 

 was dan ook met een bezwaard hart, dat de schrijver zijn boek zag trekken. Met dat A ,■ ,-k \\ hij b \ wat een- 

 hij was er oud bij geworden, en blind helaas! het was de hoop geweest van zijn jongen tijd en de troost van zÜn . 

 bijkans mocht hij er van gewagen gelijk Davik van zijn Commoedia als van het boek' :i voor vel- aren " 



Dan zegt schr.: ..Al zou Rt mi-hu. zijn nianuscri].t nimmer den veredelden vorm van het boek ien nncmen. •„,.■. cel voldoening 

 viel hem toch te beurt, dat bewindhebbers bij de ontvangst van het Kruyü D werk van bysondere curieus- 



heyt» erkenden." En hij voegt er de juiste opmerking aan toe: „Het ware trouwens twijfelachtig geweest of er zich onder de 

 beschreven vaderen op het Oost-Indische Huis bevonden, bevoegd om over de wetenschappelijke waarde van dit werk te oordeelen 

 maar reeds het volumen maakte indruk. Het gezicht van eene zoo verbijsterende hoeveelheid botanische wetenschap, met de 



illustraties er bij. alles saamgebracht door een enkel man, stemde tot eerbied." Zooals 1, k< ml •,. b. m. : 1 d< , ng vooi Ri mi mi .' 



moeite-vollen arbeid hierin, dat zijn zoon en medewerker P.u u > Aiau 



Dit ontlokt den heer Kalff de schampere opmerking: „Gouden bekers schonk mei 



terugkeerend, lai 1\ >ogd n. voor iemand die een standaai Merk geschreven, en daarovei meer da d< iel ft \ m in lev gearbeid 



had, was het voldoende een zijner kinderen habiel te verklaren tot koopman." Nadat sciu - de warme 



vriendschap van Rümphius met den Oud-G. G. Camphuvs en vertelt van hun weder, jdsche 1 viteit o 



met het voigei ie treilende slot: „Georgius Everhardus Rümphius blijft in de geschiedenis der 1 tuurk ndig» Aoo^hi- eene 



eerbiedwaardige figuur. Door hem, meer dan door iemand anders zijn de flora en fauna der Ai, . a-oi 1 1 



zijne wedergade op dat arbeidsveld is vóór noch na hem opgestaan. Slechts Francois Valentijx zou voor een deel naast hem 



gesteld kunnen svorden, «rare 't niet dat diens ambonsche verhandelingen den stempel dragen van 1 



op Rumphii s' onuitgegeven werken. 



Gemak- en winzuchtige nederlandsche ambtenaren moeten met botten glimlach neergezien hebben op dien boekenworm en 

 oesterjager, dien immer ontledenden, vergelijkenden, klassificeerenden Duitscher. Gewis viel het geen hunner in, zich op een zoo 

 eervolle en voorbeeldelooze wijze de verveling van een indisch buitenkantoor van 't lijf te houden. 



Als jeugdig duitsch fortuinzoeker zien wij hem op Java landen, zonder brieven van aanbeveling in rijn mars: zonder andere 

 gegevens tot slagen in het kamp der geleerdheid dan eene oppei ke O] oe 1 g, 



kennisdrift en de onderscheidingsgave van een Linnaeus. Zijn onbesproken levenswandel dwingt eerbied at. rijn 

 humeur verdraagt zich met dubbelhartige inboorlingen en korzelige gouverneurs. Voor een sober traktement \an zestig gulden 

 's inaands dient hij levenslang de Comp. en de wetenschap om haar zelve. Hij komt. met zijn ouderwetsch geloof tot steun, al 

 zijne rampen te boven: achter . verbies van vrouw en dochter, en draagt ze 



ten slotte met romeinsche gelijkmoedigheid. Of ook, met christelijke berusting. In zijne ledige uren wordt hij de schepper van 

 een standaardwerk, waarmede, in dat tijdvak, slechts een enkel wetenscha -den: v. Rukkof. vax 



Drakensteins Hor! in stilte aan de wetenseha] bewezen diensten ijn -oo groot, dat de vad.er der natu rlijkc 



historie* [Linnaeus] met waardeering van zijne werken getuigt en zich er van bedient: dat rijn boezemvriend Valkntun hem 

 bewondert, en plundert: dat wij bewindhebbers der Comp. hun koopmansgte-t ien verlom ene: om t 

 eindelijk dat eene vereeniging van duitsche geleerden hem den eernaam van Indische Plinius* waardig keurt. 

 En naar het graf van zoo'n man moet gezocht worden !" ~) 



*[Greshoff, Dr. M.] In „Encvclopaedie van Nederlandsch-Indië". Deel III. 's Graven hage-Leiden (1902). gr. 8°. 

 Art. „Rümphius (George Everhard)", pag. 464—468. 



De schrijver geeft in beknopten vorm een keurige biographie van Rümphius, met gebruikmaking van vers.diillen.de bronnen, o.a. 

 van Hensciirus biographie en het „Museum Museorum" van M. B. Valentini. De geest, waarin de/e Ie'. 



o.a. uit het volgende citaat: „Indien eenmaal de Molukken uit hunne huidige lethargie gewekt worden, dan zal er te Hila op 

 Amboina een „Rumphius-station" moeten verrijzen als centrum voor 't natuurhistorisch onderzoek der door Xederl : 1 00 verw ir- 



\ I ' - . 



zonder aan de groote verdienste van Dr. Greshoff's arbeid ook maar eenigszins te schaden. 



