Op pag. 465. !'■ kol. verbetere men de ki ,,• drukfout „of te inhaligh" in ,, ofte inhaligh". En wat op de 2« kol. gezegd 



gissing. Pag. 466, 2" kol. zegt schrijver dat Valentijn een aanzienlijk gedeelte van R's nagelaten g werk heefl 



uitgegeven en noemt daarbij ook R's Landbeschrijving. wat blijkens het in deze bibliogr ntijn, blz. 29. 



niet geheel juist is. Op pag. 467, 2° kol. bij de vermelding der geschiedenis van R's handschrift van hel K 



mede dat in 1696 Lib. I — IX „zijnde de vier eerste folianten der uitgave van 1750"' naar patria werden gezonden. Lib. I — IX is 

 evenwel vervat in vijf folianten, het eerst verschenen in 1741-47. Even lager zegt schr. dat het Kruidboek in 1 741 — 1750 te Amsterdam 

 bij M. Uijtwkrf e. a. verscheen; dit geldt deels de 2de uitgave, zie de omschri de. Pag. 468, 



ie kol. vermeldt schr. dat te Utrecht het handschrift van het Auctuarium berust en te Amsterdam Lib. I— VI van het K 

 De onderzoekingen van Dr. Lotsy (zie diens opstel in dit (ied 1 zich te l'trecht R\ 



en te Amsterdam slechts een deel der hoofdstukken van het Kruidboek bevinden. Op dezelfde pag. en kol. verwijst schr. naar 

 „deze Ene. Dl. III, 167", lees „267". Pag. 468, 2° kol. zegt schr. dat de Rariteitkamer (Holl. uitgave) werd herdrukt in 1740 en 

 1749; bedoeld is 1740 en 1741. En iets lager dat Bickmore zijn reis naar Amboina ondernam in 1868; lees: 1865. Waar Dr. 

 Greshoff op pag. 465, 2 e kol. zegt: „Vergeeflijk zal men 't vinden, dat de bescheiden natuuronderzoeker in 1682 met vreugde 

 zijn schoonste schelpen en ., n om te voldoen aan het vereerend verlangen van den bekenden Groothertog 



van Toscane, Cosimo de Medici III", is in werkelijkheid de toedracht eenigszins anders geweest. In de Rariteitkamer (fol. 163) 

 zegt RUMPHIUS zelve toch: „Ik verklaar dan, dat ik over een Kabinet van omtrent 360 soorten, alleenlyk in Hoorntjes en 

 bestaande, dewelke in de Amboinsche gewesten gevonden worden, by de 28 jaaren vergadert heb, en dat daar onder veele soorten 

 waaren, waar van ik maar een stuk gehad heb, welke alle in 't jaar 1682. op het aanhouden van eenige Vrienden, aan dewelke 

 ik verplicht was, gezonden /vn aan zyn Hoogheit Cosmus den III. groot Hartog van Toscanen". 



_ Een zeer goed en gemakkelijk overzicht van den inhoud van het Kruidboek geeft Dr. Greshoff op pag. 468, 2 e kol., hetgeen 

 hier wel overgenomen mag worden na de meer letterlijke inhoudsopgave van blz. 5 hiervóór: 



„Deel I, tevens Lib. I, handelt over de gekweekte boomen en hun nut. in de eerste plaats over de palmen; Dl. II over de 



specerij-boomen (Lib. II) en over de harsleverende boomen (Lib. III); Dl. III over de timmerhouten (Lib. IV) en andere boom- 

 soorten (Lib. V); Dl. IV (Lib. VI) over de heesters Bij den vijfden foliant vangt eene tweede afdeehng aan, Dl. V 



omvat Lib. \ II over de hanen, Lib. VIII over de geneeskrachtige en andere gekweekte planten, en Lib. IX over de slingerplanten 

 en het kruipend gewas; Dl. VI handelt in Lib. X— XI over de wildgroeien. Ie krui. Ier. en Lib. XII over koralen en andere op 

 planten gelijkende zeegewassen". 



♦Bintang Djaoeh [= J. F. L. de Balbian Verster.] In „Eigen Haard", van Zaterdag 14 Juni 1902, n°. 24. 



Art. „Rumphius, de blinde ziener (1702 — 15 Juni — 1902)", pag. 381—384. Met portret en afbeelding van het grafmonument. 



Deze allerjongste biographie van Rumphius is in hoofdzaak bewerkt naar het bovengenoemde opstel van Dr. Greshoff, en geeft 

 voorts eenige bizonderheden over den inhoud van dit Gedenkboek. Het begeleidende portret is met een enkel woord nader 

 besproken onder onze rubriek Vblz. 54 ; en voor de afbeelding van het grafmonument vergelijke men noot 2 op blz. 44 sub Blume. 



IV. Diversen over Rumphius. 



Mentzel, Chr. In Miscellanea Curiosa sive Ephemeridum caet. Decuriae II", Annus III, Anni 1684. Norirabergae, sumpt. 



olentibus Jvritibus sü^m^' X~^ A ' ^^^ ^ "' '' ' °' ''' " "' *' "^ ' ' odoratis, lignis 



Mentzel's opstel, eigenlijk een inleiding op de 4 daarop volgende stukjes van Rumphius (Observ. XXII-XXV, zie blz. n) beginf Clar Dn 



Georgius Everhardus Rumphius, Senator & mercator in Insula Amboina emeritus, Nomine & Omine, Plinius noster secundus ') & Collega' 



dignissimus; bis ad me hteras, non per Angarias, sed triennium ob longinquum 'iter respoi riosis subindè 



adjunctis dedit, quarum secunda vice transmissarum arcula nobis adhuc invisa latet." (p. 70). Dit zijn de brieven aan Uivi/ki 



dd Amboina 20 Sept. 1680 en 24 Sept. 1683. °P P- 73 herinnert Mentzel aan de Observ. van Rumphius in Annus 1 dei 



Ephemendes, Decuriae II, o^e, .,(,',1 van , ,. , ,a, hvlli Dij besluit: „Jam enumerandae sunt Obsen 



rei urn exoticarum a se transmissarum, juxta contenta in ejus literis", waarop dan de excerpten uit Rumphius' zijn 2 brieven volgen. 



Valentini, M. B.») ,.\.r. •;; . Materialien-Kammer/ Auch Ost-Indianische Send-Schreiben und Rapporten. [1.1 Museum Museorum, oder Vollstündige 



■ Aller Materialen und Specereijen Nebst dei , Natürlichen Beschn bui lc h/Aus andern 



1:UCI ll L k ' l "' (1 *aturahen-Kammern/Oost- und West-Indischen Reisz-Beschreibung, • Tag-Registerr. / Natur- und 



Artzney-Kundigern/wie auch selbst-eigenen Erfahrung / Zum Vorschub Der Studirenden Jugend / Materialisten / Apothecker und deren 



Visitatoren / \\ ie auch anderer k , s J, c \b , 1 ,«r ., - ^ tK vertakel ,nd Mit etlich hundert sauberen 



Kuprlerstucken Unter Augen geleget von D. Michael Bernhard Valentini, .... Leib- und Hof-Medico, etc. III.I Unvorgreifliches 



BtamenrTMhe? n n/A UnS l!' "3 f^f ien v Kami H eri \ . ^sgemein. [III. ren Gewachsen / 



Baumen /Jubelen /Auch andern Zu der Natur-Kündigung und Artzney-Kunst gehörigen Raritaten / Durch Die Belehrteste und Berühmteste 



Europaer/So vormahlen in Oosl Indien gestanden / Als D. Cleyern/Rumphen/Herbert de lager ten Rhvne &c 



D MifhPl R^/h^H V S , D f r °. e / 1 ï n i« Hollandischer Sprach ges ,, n in die Teutsche Mutter-Sprache übersetzet von 



D. Michel Bernhard Valentini/ Hoch-I Curioso 



B^Lddemf ^ ; '" VerlegUng J0HANN ° AVID ZUHm * [3 ^ ' m ^ Im Jahr I7 ° 4 "" « r ' 4 °' *** foL )' Mit Ku P fern ' l**- Univ. 



Jo fol/wf^^T^T 5 ' Fransc ' ie V - titd + Tit elprent + Titel (2 fol.) + Opdracht (5 fol.) + Verzen en Proza aan den schrijver 

 ille«VoW?7 V ?f^ f 'T " E ! nlei 1 tu "g ° der Vorbencht/"van Valentini (4 fol.), daarna 3en „Conspectus librorum etaucto urn 

 allegatorum (4 fol.), dan het eigenlijke M m Mi seoram in 3 Boeken verdeeld, met 520 ge, 



TedPrfrW^I 1 V0OT f P ' «Unvorgreifliches Bedencken etc.» met een afzonderlijke Opdracht weer (2 fob), en 5 dan de 

 „Bedencken -zelve van 76 afzonderlijk gepagineerde folio's, p. 1—76. ' 



i ook „Plinius Secundus' 



' xvur.it :n:n 





Kruydboek" — : 

















Ook vroeger se 





' «75^ 



onzen Vai.kntii 



s wc-] -F ra 



