>orrede van den beroemden medicus en natuurhistoricus Albwecht (von) Haller, dd. Göttingen 15 Jan. 1745, 

 op p. 27 — 28 het volgende: 



den jaare 1741. is reets het eerste Deel van het Amboinsche Kruidboek uitgekomen; het welk door wylen den 

 hard Rumpf van Hanau, oud Koopman ui R 1 in in mta, nagelaaten is. De meergemelde Heer Joannes 

 iet zelve van de Bewindhebbers der Oostindische Compagnie gekregen, en is nog werkelyk met de uitgave 

 er Deelen in Folio, als zynde ongeveer de helfte van het Werk.) In grootte en kostbaarheid behoeft dit Werk 

 Kruidhof niet te wyken ; gelyk het dan ook ten aanzien der Gewasschen in 't geheel daar van verscheiden 

 tsch nieuwe in de Waterachtige Indien en zuidelyke Eilanden groejende Planten; waaronder de meesten wel 

 gedeeltelyk voorTang in de Artzenykonst beroemt, nochtans in hunne waare gedaanten geheel nieuw zyn. (Inzonderheid aan 

 Boomen, als de Afbeelding der Sandelboomen, van het Ebbenhout, de Sago, de Nagelbloemen, Mua 



Slangenhout, en veel anderen.) Alleenlyk is te beklaagen, dat de onvermoeide Auteur, die met ontzachelyke kosten in dit uiterste 

 einde der Waereld eigen Teekenaars onderhouden heeft (!!), geen genoegzaame kennis van de tegenwoordige Kenteekens der Planten 

 gehadt hebbe, die men uit de Zaaden en Bloemen neemt. Want hier in overtreffen hem de Autheurs van het Malabansche Werk". 

 Göttingische Zeitungen von Gelehrten Sachen auf das Jahr MDCCLI. Göttingen, J. W. Schmid, (1751). kl. 4 . [Ex. Kon. Bibl.] 



Geven op p. 731 — 733 een korte bespreking van de voltooide uitgaaf van het Kruidboek. Het begint „Bey Uytwerf sind noch im 

 vorigen Jahr 1750. die zwei letzten Theile des Rumpfischen Amboynischen Kruytboeck's herausgekommen, und damit 

 dieses kostbare und ansehnliche Werk ganzlich geschlossen worden" (p. 731). De schrijver wist dus niet dat de i« ed. van dl. V 

 reeds van 1747 was! En het slot luidt aldus: „Es ist nun zwar dieses Werk wegen der aogehenden botanischen Kennzeichen nicht 

 völlig in dem Stande gebraucht zu werden, aber es hat indessen von so vielen und so edlen Gewachsen, die man sonst gar nicht 

 kennt, so viele umst ml ■ : "- i:ml iverl s/i^t Nachricht, und der Hr. Burman hat so mam hes krant n\ seinem wahren Geschlecht 

 und \ahimn gebracht, 'las/, man 68, seiner llbrigerj l . ■ïuollkommenheiten ungeachtet, für eines der vornehmsten Werke in der 

 Krauterkcnntnis/. urn! fur nnc neue. reiene, und unentbehrliche Quelle in der Materia medica ansehen kan. Der Mangel eines 

 Registers in einem so weitlauftigen Werke ist würklich ein Fehler, der leicht hatte gehoben werden können" (p. 732 — 733). 

 Klein, Jac. Th. Tentamen methodi ostracologicae sive dispositio naturalis Cochlidum et Concharum in suas classes, genera et species, 

 Iconibus singulorum Generum aeri incisis illustrata. Accedit caet. Lugduni Batavorum, apud G. J. Wishoff, Conr. fil. 1753. 4°. [Ex. 



Klein heeft getracht te geven „un nouveau Système de Conchyliologie". contra I.innaeus (Blainville, op. cit. p. 309). Om zijn 

 doel te bereiken, zoo zegt hij in de Praefatio van zijn werk, had hij alle mogelijke moeite en systematiseering aangewend; „quem 

 quoque m tinem Rumphii museum Am bonen se, nee non Bonanni" — bedoeld is F. Bonanni's „Recreatio mentis et oculi 

 in observatione animalium testaceorum", Romae 1684 x ) — „& Listeri Testacea (libros pretiosos) laceravi, singulaque 

 separatis secundum enata genera juxta se invicem posui, non correspondentia transtuli, rursusque revocavi similia; et quae porro." ('3). 

 Maar dan op de volgende pag. volgt dit: 



„In describendo Rumphius omnium felicissimus. Bonanni multum luxurial In Rumphio & Bonanni icones multae 



per sculptoris errorem sunt inversae; pleraeque ab una saltim parte testam contemplandam exhibent; in conchis testa altera tantum, 

 eaque aversa plerumque, cernitur, neglecto interiori cardine \- late-ra li situ partium, ex quo concharum species definiendae". Hier 

 heeft men dus — voor het eerst? — de d in 1769 door Chemnitz in de Duitsche uitgave der Rariteitkamer 



bevestigd, dat een deel der schelpen en hoorntjes bij Rumphius in spiegelbeeld afgebeeld werden. 



Dat voor Klein de werken van Bonanni en Rumphius de hoofd-werken waren, blijkt ook nog even verder uit zijn zeggen; 

 „Bonanni ita ut in usum nostrum conversimn 5, tlas provide contraxer' 



En in zijn achteraan toegevoegd „Commentariolum in locum Plinii .... de concharum diffei 

 „Rumphius in [Dialis I 28. annos, 360. species summo studio collegit, plurc 



reliquit: multas Schynvoctius in Notis ad dictum Authorem, easdemque raras & summe pretiosas, 



hic inire audet." Maar even verder: ,,Sed Rumphius nimis laxus est. suae collectioni 



Testis habitantia quomodocunque compulit, sufficiens." 

 Stickman, Ol. (I). Herbarium Amboinense, quod consens. experient. Facult. Medicae in Regia Academia Upsalien: 



atque experientissimi, Dn. Doet. Caroli Linnaei, publico exa anus regius Olavus Stickman, Smolandus. In 



auditorio Car. Majon «1. XI. Maji, anno MDCCLIV. Upsaliae, L. M. Höjer. kl. 4 . IV + 28 pp. [Ex. Kon. Univ. Bibl. Upsala] 2 ). 



Wij hebben hier dus de dissertatie van Olaf Stickman van 11 Mei 1754, zooals Burman die volkomen goed aanhaalt in het voorwoord 

 van zijn Auctuarium, zonder echter Stickman's naam te noemen, dd. Amsterdam 20 Juni 1755: ..Xomma nniversal: 

 subjuncta, tam Generica, quam specifica ex eleganti Dissertatione de Herh 1 nnoei. 



Upsaliae Die XI. Maji Anni MDCCLIV. habita, petita sunt, adeoque eadem Litera L. notari < nravimus." Zon 



foutief „Maj.9" in de plaats gekomen in den ien druk van het IVe deel der Amoenitates Academicae (Holmiae, 1759, p. 112), 

 zoowel als in den 2en druk van dat dl. IV (Erlangae, 1788, p. 112). 



Deze oorspronkelijke uitgave der dissertatie van 1754 is bovendien keel wat beknopter dan de nieuwe van 1759, welke inderdaad 

 een vermeerderde en bijgewerkte editie moet heeten. Aan den tegenkant van het titelblad staat een opdrachl 

 viertal „Patronis & Fautoribus". Dan volgt een dankbetuiging in het Duitseh van „Oï.oe Stickman" aan den apotheker D. W. 



des Ebenholz, tle- o, do Cï «-Baum, lei Cajap ere'. ' ' 



mus 



ac supplev 





;, eundemque 



:ntiis," zegt hij 



;descnpsit. plun 



nog eens op p. 3: 

 ;s aliis describendas 



animalia similia in 



ensi, 



sub praesidio vi 



ri nobilissimi 



