Valentiju ivist maar al te goed. wat hij met zijn „zeker groot, en schoon werk" bedoelde! Heeft hij niet zelve, als predikant 



in functie op Ambon, een gedicht gemaakt „Op het Amboins Kruydboek van den wyzen en hoog-geleerden heer Georgius 



Everhar. lus Rumphius", hetgeen voorin dl. I van Burman's uitgave (1741) afgedrukt staat? Een gedicht, dat dus moet 



gemaakt zijn in 1690, toen Valentijn op Ambon stond. 



Radermacher. Mr. J. C. M. Naamlyst der planten, die gevonden worden op het eiland Java. Met de Beschryving van eenige nieuwe Geslagten 



en Soorten. II. Stuk. Batavia, Gedrukt in d'E: Compagnies Boek-drukkery, By Egbert Heemen, 1781. 4°- [Ex. Kon. Bibl.] 



Op p. 73 — 88 vindt men hier een „Derde Alphabetisch Register na de Herbarius Amboinensis (sic)", wat een groote 

 merhvaardtgheid bezit. Immers het is niet duidend met den Index Universalis zooals het Register van 1770 (?) 



dat geeft — zie voorgaande blz. — , dus ook met bijvoeging der Maleisch namen, maar ook .... het wordt gesloten door 

 den/èlf. Ien krullerig! - mfe, welke tweemaal in dat Register als afsluiting dient, èn .... de tekst is met dezelfde letter 



gedrukt II Dit wijst op Oen/elfden drukker, op Egiikrt Hkemen, die inderdaad (verg. de „Proeve eener Ned.-Ind. bibliographie, 

 1659— 1870", door Mr. J. A. van der Chijs; in Verh. Bat Gen. XXXVII. 1875, P- 2 58) van 1767— 1781 boekdrukker op Batavia 

 was. Ook Radermacher was van 1768 — 1783 (weer) op Batavia. Het is dus geenszins onmogelijk dat deze óók de bewerker 

 is van dat Register van 1770 (?). evenals hij nu in 1781 de tweed, helft liet ra d-k, Zie ook 1104 botanisch werk van hem 

 in Verh. Bat. Gen., dl. I, 1779, P- 8 7 — 10 95 en ver g- Encycl. v. N. L, III, p. 355. Evenmin mag vergeten worden, dat Radermacher 

 op 24 April 1778 het Bataviaasch Genootschap v. K. en W. stichtte, en dat Egbert Heemen de uitgever is geweest der eerste 

 3 dln. Verhandelingen (1779 — 81) van dat Bat. Genootschap! Van der Chijs heeft den Bataviaschen druk van dat Register niet v /,;, /. 

 , G. R. Systematisch-Literaerisches Handbuch der Naturgeschichte Oeconomie und anderer damit vervvandten Wissenschaften und Künste. 

 Leipzig, J. Fr. Junius, 1785— 1789. 5 Theile in 9 Bden. 8°. [Ex. TeylerJ. 



In Theil I („Allgemeine Schriftsteller"), 1 Bd., 1785, wordt onder het hoofd „Schriftsteller von Naturaliensammlungen" op p. 383 — 385 

 gegeven de bibliographie der Ka r i tei t kam er, alsmede van de daarover verschei elen. Genoemd worden: de ie editie 



van 1705; de ,.edit. zda Amsterd. de Jonge 1741.... non differt a priori"; de Lat. bewerking van 171 1, en de 2e druk hiervan 

 „Hagae Comit. 1740 (sic!) fol."; de Duitsche gedeeltelijke vertaling van 1766; de Zee-Horenkens van Valentijn, ed. 1754, en de Duitsche 

 vertaling daar weer van, 1773; alles met vermelding der daarover hem bekende litteratuur. 



In Theil II („Thierreich"), 1 Bd., 1786, wordt dan op pag. 34 nog even de Thesaurus Imaginum van 1711 genoemd; en in den 2 Bd., 

 1786, op p. 437 worden dezelfde uitgaven kortelijk opgesomd die al in het Theil II uitvoerig genoemd waren ; ook weer diezelfde editie van 

 den Ihesaurns. „Hag. Comit. 1740. fol." Lees; 1739. 



In Theil lil („Gewaechsreich"), 1 Bd., 1787, volgt dan onder het hoofd „In besondern Gegenden wildwachsenden und in botan. 

 Garten unterhaltenen Pflanzen", en bij de onderafdeeling „Asia" op p. 353 — 354 de bibliographie van het Kruidboek, welke echter vrij 

 kort is, omdat alléén de ie uitgave van 1741 — 50 plus het Auctuarium van 1755 aan Boehmer blijkt bekend te zijn geweest, doch 

 niet de tweede titel-uitgave van 1750. Naast de daarover verschenen tijdschriftditteratuur, wordt dan ook alleen nog vermeld: 

 „Io. Burmanni Flora Amboinensis s. Index in omnes icones (sic!) Herb. Amboin. Amst. 1769 in fol. pgg. 22", een opgaaf die, 

 wegens haar onzuiverheid, wel aan een ander ontleend schijnt. Voorts wordt nog verwezen naar de brieven tusschen Rumphius en 

 De Jager gewisseld en in Valentini's Historia simplicium reformata van 1716 gepubliceerd — waarbij Boehmer nou verwijst naar zijn 

 Theil I, 1 Bd., alwaar hij op pag. 372—373 de Duitsche (1704, 17 14) en de Latijnsche (17 16) uitgave van Valentini's werk had be- 

 handeld — ; alsmede neemt hij er nog op den volgenden minder zuiveren titel: „Car. Linnaei Diss. Herbarium Amboinense. Resp. 

 SrauiANN (sic!). Vpsal. 1754. 4- Pgg- 28", en tevens verwijst naar de „Amoenit. Acad. Vol. IV. pag. 112". 



In het bibliographische gedeelte van Boehmer zitten dus wel degelijk fouten; ma opgaven bij elk werk zijn van groote 



waarde. Doch met is het mij gelukt in handen te krijgen de volgende oudere Duitsche tijdschriften, door Boehmer in zijn Theil III, 

 1 Bd., 1787, p. 353—354 genoemd, en welke alle het Herbarium Amb. en het Auctuarium moeten bespreken; 

 Over 't Herbarium: Over 't Auctuarium : 



Comment. Lips. Vol. 5. p. 233. — Erlang, gel. Beytr. 1756, p. 806. 

 Ien. g. Zeit. 1756. p. 171. 



[Noronha, F.J. Altingia excelsa Malaice et Javanice Rasamala, Lignum Papuanum Rumphii Herbar. Amboin. Vol. 2 Pag. 57. In „Verhandelingen 

 van het Bataviaasch Genootschap der Kunsten en Wetenschappen". Dl. V. Batavia, 1790. 8°. 



De schrijver van dit Latijnsche - doch onmiddelijk daarachter in het Holl. vertaalde — stuk, p. 1—20, een Portugeesch reiziger en 

 botanicus, verschilt met Rumphius van meening omtrent vindplaatsen en eigenschappen der Rasamala-boom, en zegt (ten onrechte) 

 o. a.: „ik geloof veel meer, dat dees zeer beroemde man is bedroogen geworden en aan verkeerde en bedriegelyke berichten 

 heeft geloof geslagen 1 . [ntusa ben \ zulks volledig opgehelderd, daar onder dien zelfden naam zeer verschillende planten bekend 

 zijn. Zie Dr. A. G. Vorderman in Teysmanma, 1894, pag. 108; en verg. Encycl. v. Ned. Indië, III (1902), p. 363. 

 Loureiro, J. de. Flora Cochinchinensis, sistens plantas in regno Cochinchina nascentes;. . . . omnes dispositae secundum systema sexuale Linnae- 

 anum. Denuo in Germama edita cum notis Caroh Ludovici Willdenow. Berolini, Haude et Spener, 1793. 2 tom. 8°. [Ex. Kol. Bibl] 

 De ie druk verscheen in 1790 te Lissabon („Ulyssipone"), 4°. In zijn voorwoord „Candido, ac rei herbariae studioso lectori" wat 

 ook reeds m dien ien druk moet gestaan hebben, brengt Loureiro het volgende compliment aan Rumphius en aan van Rheede 

 van Draakestein, als de twee voornaamste botanici onder hen, die zelf in Indië waren species duos plerumque 



laudabimus, ex his praecipue, qui plantas Indianas in ipsa India examinarunt, vel saltem, si habeanl 

 siccis de illa planta cunosius egerunt. Nee per id fateri velim mea cum illis penitus conv* 



et indefessus Rumphius, cum quo nostra fraequentius cohaerent, tum ob minorem distantiam locorum, tum ob 



Autons examen. Hortum Malabaricum Clar. Rheedi, quem mihi perutilem futurum sperabam, quamvis diligenter quaesitum non 

 potui obtmere; ideoque raro in testem vocavi ab aliis laudatum". (p. XVIII). 



In zijn dan volgende lijst van „Autores in hac Flora laudati" noemt hij „Rumph. Amb. Ge. Everhardi Rumphii Herbarium 

 Amboinense libn XII, et Ai i.imi, 1750—1755. fol.", zoodat hij te Lissabon, m van het 



Kruidboek heeft gehad, hetgeen in zijn beschrijvingen verder tallooze malen wordt aangehaald. 

 Dryander, J. Catalogus bibliothecae historico-naturalis Josephi Banks. Londini, G. Bulmer et S( 

 In deze, in menig opzicht bewonderingswaardige bibliographie worden de werken van 

 in de Miscellanea (Ephemerides) en Valentini afgedrukt, als de afzonderlijke werker 

 die bijna het gansche 5e deel vult. Het heet daar ten onrechte op pag. 41, 



r n Bn R M A c ^ m Tn , H;r,,Vr" AEus ' °r geno T?-Lr M r- dry a a t* is <* « c^, 0P P . iL-i 8a ; ^ zeg t van 



J. Burmans Index alter van 1769 op het Herbarium Amboinense: „impr cum eju Flora M 1» doch het aantal pag weer 



ZT { t 3 . n" 5 H Tv Y - V' ♦ ^ aa ; entegen , ge f, h j j VOlk ° men g ° ed °P P" ^ van J- BüRM ■ sive Index in 



° mnes t0 - n Amstelaedami, 1769, fol. Pagg. 10; praeter indicem Herbarü Rumphii, de quo mox infra" Dat wat dan 



mox mfra n.1. op p. 181-182, gezegd • ,Joannes Burmannus Index alter in'omnes tomos Herbarü 



Am} °! n : ns ;• Kl " 'Ti ?£ ", de n ° V °, r l Ce " SU1 VT' - et emendavit - im P r - cum ejus I supra pag . ^^Pla^ S 



5 (sic!) . En onmiddelijk daarop stelt hij het Herbarium Amboinense van 01. Stickman onder fa • • eus 



