J. S. Reize van Zeeland over de Kaap de Goede Hoop en Batavia, naar Samarang, Macasser. Amboina. Suratte, enz. gedaan in de 

 ;n 1774 tot 1778. Leyden, A. en J. Honkoop, 1797. 2 dln. 8°. 



In DU I, 4 e hoofdstuk, van „De Inwooners van Amboina", pag. 268 vermeldt Stavorinus: „Bij de beschrijving van Ambon, 

 door Rumphius opgesteld, en welke, op verbod van de hooge Regeering, nooit door den druk is gemeen gemaakt ; doch waarvan 

 een afschrift ter Secretanj van Ambon wordt bewaard, heb ik, omtrent die volken [nl. de Alfoeren] dit volgende aangeteekend 

 gevonden . Hierop volgen drie pag. letterlijk aan Rumphius' handschrift ontleend, en wel tusschen aanhalingsteekens. 



I 1S , met ^ lleen merkwaardig dat het Stavorinus gelukte een gedeelte val Ri . ■ üs' beschrijving te publiceeren, maar 

 tevens dat deze schrijver er rond vooruit komt, uit welke bron hij putte. Hij lag met zijn schip voor Ambon van Febr.— Juni 1775. 

 , J. J. de. Relation du voyage a la recherche de La Pérouse, fait par ordre de 1'Assemblée Constituante, pendant les années 1791 

 )2, et pendant la iere e t la 2de ann ée de la République Francoise. Paris, an VIII [1800]. 2 tomes. 4O. [Ex. Kon. Bibl.]. 



In Dl. I, p. 299 vertelt hij van zijn verblijf op Ambon, met de vloot van Dentrecasteaux, alleen maar dit over zijn bezoek aan 

 het graf van Rumphius, in midden Sept. 1792: „Une petite excursion faite dans Ie sud de la villc | scil. „Amboine"] prés du quartier 

 w Européens, nous procura la vue du tombeau de Rumphius. Lu simplicité de cc monument nous rappela celle des 

 'e du joli arbuste connu sous Ie nom de p.nnix fruticosum' '. 

 i>als Rumphius die zelf in zijn Herb. Amb. IV, fol. 78—79 



habile observateur 1 



Dit is, naar He: 

 beschreven heeft. 



weerpalm, „saguerus" van 



„alba", II, fol. 174—178. 



Maar dan vertelt hij op p. 327—328 nog iets vermakelijks uit 1792, wat óók in den tijd van Rumphius zeker van kracht is geweest: 



„Le gout de recueilhr des objets d'histoire naturelle est assez répandu parmi les Hollandois j dWmboine ] : c'est pour eux 



un puissant moyen de s'avancer quand ils savent les adresser a propos a des gens qui ont du credit au ronseil de Batavia ou en 



Europe". Ook hierop heeft Henschel (p. s7< noot 2) niet nagelaten de aandacht te vestigen; waarbij hij nog verwijst naar de 



Amb. Rariteitkamer, fol. 216, hetgeen echter geen zuivere vergelijking is. Een juister vero ar de Amb. 



Rariteitkamer, fol. 163, want daar toch heft het Hoofdstuk 39 „Hoe men de Hoorntjes vergaderen en schoon maken zal"", aldus 



aan: „Onze Landslieden en Vrienden in 't Vaderland zyn meerendeels in dat gevoelen, dat men de Hoornl es ei Rariteiten zoo 



schoon en zuiver op strand vind, of zoodanig uit den zee haalt, gelyk men ze hunlieden toezend, en dat 't by gevolg geen andere 



moeite kost als maar het opraapen: Het was bykans niet waardig dit misverstand wydlopig te w 



was, ons die in India woonen van dat quaad vermoeden te zuiveren, als of het onbeleeftheid of onbillikheid was. als wv de Vrienden 



zomtyds hun verzoek en zinlykheid niet konnen voldoen: W q moet, wat tyd en moeite zv kosten, als men 



een stel van Rariteiten by malkander wil krygen ....". En nu volgl 



van Rumphius aan den Hertog van Toskane in 1682, aangehaald sub Greshoff, blz. 24, beginnend met „Ik verklaar dan enz." 



Encyclopédie Méthodique, ou par ordre de matieres; par une société de gens de lettres, de savans et d' artistes. Botanique par le citoyen 

 Lamarck.... continuée par J. L. M. Poiret. Tomé VI. Paris, An XII, 1804. 4 . [Ex. Kon. Bibl.] 



°P P- 35 2 — 353 wordt het genus Rumphia beschreven, Rumphia tiliaefolia, R. pubescens, R. amboinensis of Myxa pyriformis. 

 Als bronnen voor de Rumphia amboinensis wordt verwezen naar: „Linn. Svst. 1'lant. vol. 1. pag. 92. — Willd. Spéc. Plant. vol. 1. 

 pag. 187. - Juss. Plant. Gener. pag. 370". Voorts naar „Rai. Hist. 156"', en naar Rheede's Hortus Ind. Malabaricus, IV (1683), 

 fol. 25 „Tsiem-tani". (Verg. het aanhangsel van Prof. Warburg's opstel in dit Gedenkboek). 



Fleming, J. Naamlijst van Indische geneeskundige planten en droogerijen, met hunne namen in de Hindostanische en Sanscritsche talen .... 

 Uit het Engelsch vertaald en met de Maleidsche namen vermeerderd .... door J. R. Vos. Rotterdam, [1820]. 8°. 



Blijkens den tekst raadpleegde de schrijver-zelf Ri mi-hit- niet. doch de vertaler wel degelijk en vooral in het door zijn \v.\vA 

 toegevoegde naamlijstje van „eenige Javasche geneeskundige planten". Bijvoorbeeld zoo zegt deze geneesheer: „Rumphius meldt. 

 dat deze plant [Tabernae Montanae] in verscheiden streken van Oostindien, zeer algemeen gebruikt wordt; zulks is de waarheid 

 en [ik] heb het zeer dikwijls .... voorgeschreven." (pag. 87). 



Ebert, Fr. A. Allgemeines Bibliographisches Lexikon. Ier Bd.. Leipzig, 1821. 4 . [Ex. Kon. Bibl.] 

 Art. ..Rumph. G. Everh:\ p. 663—664. 



Geeft een vrij goede bibliographie, hoewel niet zonder fouten. Zegt b. v. over het Herbarium Amb.: „Vom in Bde gibt es auch 



Exx. mit einem neuen Titel von 1750", zoodat hij de volledige nieuwe titel-uitgave van 1750 niet gekend heeft. 



Blijkbaar heeft hij de 2e uitgave van den Thesaurus Imaginum — d. i. van de Lat. verkorte bewerking uit 171 1 der Rariteitkamer — 



onder oogen gehad, want hij zegt er van: „Noch geringer ist die Ausg. Hagae Com., 1739,/. mit 60 KK". Deze 2e uitgave 



schijnt in het eerste kwartaal der 19e eeuw nog al verspreid te zijn geweest, want Cu vier noemt in zijn „Le r 



distribué d'après son organisation. Nouvelle édition, revue et augmentée", III, Paris 1830 op p. 408 in z;|: 



auteurs cités", na de i? Holl. uitgave der Rariteitkamer van 1705, alléén nog maar den „Thesaurus tmagtnum, etc LaHaye, 1730, 



1 vol in-fol., avec les mêmes planches et un texte plus abrégé." Maar dan geeft Ebert zeer goed den titel van de Duitse h 



der Rariteitkamer, Wien 1766, en voegt er aan toe de „Verhandeling der Zee-Horenkens" van Fr. Valentijn, Amsterdam, 



J. van Keulen, 1754, met 18 platen; terwijl hij dan van dit laatste werk opmerkt: „Ist ein Anhang zu Rumph 's Werke. Deutsch 



von Ph. I, Stat. Müi.t.kr. Wien. Krauss, 1773,/. mit 18 KK." 



Hiermee is de afdoende tegenspraak gegeven van wat Leupe in zijn Biographie (1871) op p. 36 min of meer onduidelijk 



te kennen had gegeven, alsof er nog een 2e Duitsche editie van de Rariteitkam 1 :on ; „vermeerderd uit Valentijn 1773.'* 



Integendeel, het werk van Valentijn, dat een soort vermeerdering vormde op de Rariteitkamer, is zelf 'va. het Duitsch vertaald ;n 1773. 



Klaproth, J. Verzeichniss der Chinesischen und Mandshuischen Bücher und Ha: iichen Bibliothek zu Berlin. Paris, 1822, gr. 8°. 



[Ex. Univ. Bibl. Leiden]. 



In zijn „Vorbericht" zegt Klaproth aldus bij den aanhef: „Die Chinesischen Bücher und Handschriften, welche sich in der 

 Kóniglichen Bibliotl ien, sind zu verschiedenen Zeiten an dieselbe gekommen. Den Grand dazu legten lieAnkanfe, 



welche der Churfürst Friedrich Wilhelm der Grosse l ) in den Besitzungen der Hollandis .mie. und 



besonders in Batavia, durch Georg Eberhard Rumpf und Andreas Cleyer machen liess; und die zuerst Andreas Muller, und nach 



ihm besonders Christian Menzel besorgte Mengel der des Chinesischen wegen einen ausgebreiteten Briefwechsel unterhielt, 



suchte noch auf anderen Wegen Bücher und Handschriften zu erhalten, und besonders stammen alle medizinischen und botanischen 

 Werke von ihm her", (p. VII— VIII). 



Ditzelfde wordt dan nog eens aangehaald door J. P. Abel-Rémusat in zijn bespreking van Klaproth's werk in het Journal 

 des Savans. Paris 1824 (Mai), p. 276, hetgeen dan weer door Du Petit-Thouars aangehaald wordt. 



i) Deze was Keurvorst van I Dec. 1640—9 Mei 1688. — De 2 bekende brieven van RrMnnrs aan Ci.kvkr zijn van iS Aug. 16x2. en 15 Mei 16SS; en Cleyer met 



: 



worden 1686, in plaats van 16S01. Maar ,lit is hneaar. ('u-v: 



