In diezelfde Beschryvinge van Banda" (Dl. III, 2 e s t.), op fol. 3. sprekende van de versterkingen „Nassau" en „Belgica", deelde 

 ": „ ™ rC mede: » Dlt wa s de reden, dat men op Batavia in 't jaar 1657. niet alleen goedgevonden had 't zelve 1 1 

 wegens zijn ongunstige ligging, vóór een heuvel, hooger dan de versterking zelve | of te breken; maar ook den Ingenieur er 

 Georg Everhard Rumph, uit Amboina in 't begin van Januarii des zelven jaars derwaarts zond, met last om op dien hoogsten 

 heuvel een nieuwe Reduit.... te leggen; doch hy vertrok weer van daar den i«e. M rf, konnen merken dat 



"en Reduit Tzifn " *' *"" BelglCa " ™ ^^ gebleven ' en ' in de J aaren l68 ?- e " l688 "' heb ik °P dien hoogsten heuvel 



Valentijn vertelt ons echter niet, dat Rumphius in 1662 wederom op Banda-Neira was. In dat jaar deed nl. de Gouverneur van 

 Amboina, Symon Cos „nae voorgaande inspectie van syn eygen gouvernement" als „Commissaris" een reis naar de Banda-eilanden, 

 en gaf in zijn rapport „een breede ouverture van de gelegenheyd van Banda". Blijkens dat rapport (zie Dagh Register gehouden 

 int Casteel Batavia Anno 1663, p. 256) heeft „syn E. [nl. S. Cos] met den m , «danigen sterekte aldaer 



[nl Neiraj, nae geli « r g, diende gemaekt te worden..." Wordt aldus mi-hius melding gemaakt 



toch is het hoogstwaarschijnlijk, dat hij ais Lekend bouwkundige, steeds den Gouv. Cos op diens reizen in het Banda'sche (met 

 het doel de verschillende versterkingen aldaar te inspecteeren) vergezelde; wat wellicht mede de oorzaak is, dat hij zoo terdege van 

 de „Bandasche Zaaken', op de hoogte blijkt te zijn geweest. 

 ■ DL XII. 1874. Batavia, 1875. 

 Het bestuur doet mededeeling (pag. 80) eener missive van den Dir. van O. E. en N., houdende een verzoek om inlichtingen omtrent de 

 latijnsche inscriptie „welke in 1824 van regeenngswege op het graf van den geleerde G. E. R- il aiüsisg. . tsf, 1 D bel I 

 J. W. F. J. Meinsma met de noodige onderzoekingen, die mededeelt (pag. 95) dat de inscriptie te vinden is inde - 

 en in het werk van Prof. BlCKMORl. Zoo kreeg men zeker wel de authentieke inscriptie; verg. blz. 47 en noot 1 !! 

 Dl. XIII. 1875. Batavia, 1875. H et bestuur vermeldt (pag. 119) dat van dezelfde autoriteit is ingekomen een verzoek om advies in 

 zake een plan van de regeenng (op voorstel van den Res. van Amboina) om het gedenkteeken, geplaatst op Rumphius' graf, te herstellen. 

 Dl. XIV. 1876. Batavia, 1877. Het advies aan de regeering luidt (pag. 68— 69) te handelen „overeenkomstig 's Residents plan". De 

 toelichting vermeldt o. a. dat het voorstel van den Res. was het monument geheel te vernieuwen en dat de kosten op ƒ3021 werden 

 geraamd; het beitelen der inscriptie alleen werd NB. begroot op ƒ 897!! „Daarvoor zou men dan hebben een gedenkteeken van 5 « 

 meter hoog, 4.5 m. breed en 3 m. diep, en bestaande uit een entablement, aan de achterzijde rustende op een - 



gedragen door twee paar kolommen en aan de vier zijden afgesloten door een ijzeren hek. In den binnenkant van den muur zal dan 

 een marmerplaat gemetseld worden. tie zal gebeiteld worden, die de Gouverneur-Generaal Van mr Capkllex in 1S24 



— - R. of wat men daarvoor hield, heeft doen plaatsen". De „eerstaamn end i terstaats ingenieur te Ambott' na I 

 n vergelijke hiermede de maten door Muller in 1828 opgegeven, hiervóór blz. 45! 



annen tot vernieuwing van het mor ,-. op de hooge kosten afgestuit, zijn niet tot uitvoering gekomen 



893 door Najoan en in 1902 door Dudok de Wit gefotografeerd, welke foto's volkomen overeenkomen 

 urc* uc teekening, door van Oort vervaardigd, r~ ~ 

 de toestand van het monument in 1874 niet van dien aar 

 zou kunnen komen naar aanleiding van het bovenvermelde. 



Veth, H. J. Overzicht van hetgeen, in het bijzonder door Nederland, gedaan is voor de kennis der fauna van Ned. Indië. Acad. Proefschrift. Leiden, 1879. 8°. 

 Deze schrijver, die het Archief van 's Rijks Museum van Natuurlijke Historie te Leiden tot zijn beschikking had, geeft op p. 5-8 

 een levensschets van Rumphius voorname □ Leupe 7 daarbij op p. 8 den aanhef vermeldend van Oken's programma 



van 1815 voor Reinwardt, hiervóór op blz. 46 sub Reinwardt geciteerd. Welk programma van 140 vragen in zijn geheel 

 afgedrukt werd in Oken's tijdschrift Isis, jaargang 181 7, als n°. 68, en bijna geheel zoologisch is 1 ). 



En op p. 189 zegt Veth nog : „Zeer gering is het aantal geschriften in Nederland op het gebied der Mollusca van onze Indische bezittingen 

 verschenen. Onder dat geringe aantal is er echter één, dat, hoewel reeds oud, nog altijd met eere wordt genoemd en dat eene 

 beroemdheid heeft verkregen, die niet dikwijls aan een Hollandsch boekwerk te beurt valt, ik bedoel »De Amboinsche Rariteitkamer 

 door G. E. Rumphius», over welk werk ik reeds vroeger [p. 6 — 7] heb gesproken". 



Bisschop Grevelink, A. H. Planten van Nederlandsch-Indië bruikbaar voor Handel, Nijverheid en Geneeskunde. Amsterdam, 1883. 8°. 

 Tallooze 

 (zie noot 



Candolle, A. de. Origine des plantes cultivées. Paris, 1883. 8°. [Bibliothèque Scientifique Internationale, XLIIL] 



Dit boek is een vermeerderde omwerking van zijn „Géographie botanique raisonnée"', in 1855 te Parijs verschenen. Tallooze malen 

 wordt Rumphius hier genoemd bij de in vele opzichten uitstekende historische behandeling van elk der kultuur-planten. Eene 

 4e, vermeerderde, editie verscheen reeds in 1896. 



Der Ursprung der Culturpflanzen. Uebersetzt von Dr. E. Goeze. Autorisirte Ausgabe. Leipzig, 1884. 8°. [Intern. Wissensch. Bibliothek, LXIV.] 

 Schijnbaar belangrijk vermeerderde vertaling; immers de oorspronkelijke Fransche uitgave telt maar VIII, en 377 pp. ; de Duitsche 

 daarentegen X, en 590 pp. Doch door het grooter formaat der Fransche editie wordt dit weer geneutraliseerd ; slechts kon de 

 vertaler in 1884 méér beschikken over „eine Reihe höchst werthvoller Notizen," door de Candolle hem ter beschikking gesteld, 

 en hier en daar tusschen aanhalingsteekens als noten bijgevoegd. Veel is dat echter niet. 



Semmelink, J. Geschiedenis der cholera in Oost-Indië vóór 181 7. LJlrecht, 1885. gr. 8°. 



Hoofdstuk II, $ 31 van dit werk is getiteld: „Georgius Everhardus Rumph of Rumphius 1690. Bort of cholera in de Molukken". 

 Hierin geeft schrijver (pag. 119) eerst enkele, niet geheel juiste, bijzonderheden van R. en diens werken om daarna (pag. 11 q— 123) 

 met een aantal letterlijke voorbeelden (in Holl. zoowel als Lat. tekst) aan te toonen dat Rumphius in zijn „Herbarium Amboinense" 

 meermalen melding maakt van „het Bort" (de cholera). Vervolgens (pag. 123 — 125) knoopt de schrijver hieraan enkele 

 beschouwingen vast. 

 Vorderman, A. G. Kritische Beschouwingen over Dr. C. L. van der Burg's „Materia Indica", tevens eene bijdrage tot de kennis van eenige 

 inlandsche geneesmiddelen. Batavia, 1886. 8°. [Ex. Kol. Museum]. 



Op blz. 28 zegt de auteur: „Jammer dat Van der Burg, bij zijne compilatie, geen gebruik heeft gemaakt van Rumphius geschriften. 



' inlandsche geneesmiddelen vermeld en beschreven, die nog heden ten 



rvan men de wedergade zelden zal aantreffen. 



encyclopedische Zeitung", waarvan de i» jaargang in 1817 te Leipzig verscheen, mochten wij in de bibliotheken te 's Gravenhage 



