V. Portretten van Rumphius. 



Fred. Muller in zijn „Beschrijvende Catalogus van 7 ooo portretten, van Nederlanders, en van buitenlanders, tot Nederland in betrekking staande», 



AlUSten RumpWus, e fG°Evérh 2 ° Kruidkundige in de Nederl. O.-I. Bezittingen, vooral op Amboina, geb. te Hanau 



dergel. dieren en [.hinten Met 4 re-" Lat vers van X. S. Gubiematorr) Amb{pinensis). Naar P. A. Rumphius, door/, de Later. 

 J F van Someren in rijn , fc ■ rijvende Catalogus van gegraveerde portretten van Nederlanders.... Vervolg op Frederik Muller's Catalogus 



van tuj .eo';'kvêr h x ; n ^;;x ïïïi af \s^s\ *7™L a % &*». **. ,6, 7 . * ^ <* An» 



de rerbetnTri' " van V a'n "söm e r'e n'"iiti '^ tohnïï önj'uht. En toch had Prof. P. Harting in het door hem aangehaalde „Album 

 g j^,,. :, gemaakt, welke Van Som eren maar had behoeven over te nemen: 



rortrettei ! staal een klein verschil ; dat vóór de Rariteitkamer, tegen den muur, aan een koord de gedroogde 



,' cu v . ül een vu'rv„et../\üer met lan"-el .scherpe klauwen. Het is de huid van een Moncos. den. Javaanschen 



'L sfes jwonku U 1 Js buisdiei gehouden had, en waarvan men eene afbeelding vindt m het achter het 



' Kruidboek ■ XXVIIÏ. Deze figuur ontbreekt op het portret dal voo geplaatst Toch 



le/elfde -e'r;ü- 1 die voor beide werken gediend heeft, maar waarschijnlijk is de genoemde figuur vanden 



door «Teii gn moest (li enen". 



Trof lUkTiN-r, hier reeds als ..waars. : : u absoluut zeker worden genoemd. Het bewijs is dit: wanneer men 



lichting — vooral de koperprenl van het licht af beziende — het portret van Rumphius in het Kruidboek (dus zonder het dier, 

 den Tav raromgon) beziet aan kan men nog flauwtjes de lijnen volgen van het dier zooals dat afgebeeld staat op 



indere woorden- bet portret in de Rariteitkamer, het eerst aanwezig in den i en druk bij Fr. Halma, Amsterdam 1705, 22 cM. 

 - M koog m ,V perplaat, is de eerste staat; en het portret in dl. I van het Kruidboek, Amsterdam- 



oor is nog een tweede bewijs. Op beide soort portretten, zoowel die met als zonder den „moncus", vindt men links onderaan op 

 opengeslagen Kruidboek-foliant de woorden: 



.,P. A. Rumphius Filius Fecit Patrem. J. de Later sculpsit. F. Halma excudit". 



er" F. Halma is zwaar aangegeven; d. i Francois Halma, de uitgever der Rariteitkamer in 



de Rariteitkamer, en bij het Kruidboek, waar gansch anderen de uitgevers van waren, bleef die naam van 

 den eersten uitgever der Rariteitkamer op het portret overal bewaard 1 ). 

 Onderaan het portret staat in alle drukken: 



„Effigies 



Georgii Everhardi Rumphii, Hanoviensis Aetati LXVIII. 



Caecus 2 ) habens oculos tam gnavae mentis acutos, 



Ut nerao melius detegat aut videat: 

 Rumphius hic vultu est Germanus origine, totus 

 Belga fide et calamo: caetera 2 ) dieet opus. 



D. i. dus: Paulus Augustus Rumphius, de zoon, heeft zijn vader uitgeteekend toen hij 68 jaar (en jarig?) was, of dus waarschijnlijk in Juni 1696 

 (zie sub Blume, noot 2 op blz. 42); en Nicolaes Schaghen heeft er een bijsc Ü van Maarl 



!6 qI _ 7 J U H 1696 was, op welken laatsten datum hij er oiuerwacht overleed „na een bestier van ruim vyf jaaren" ^Yalkvi ijn, II, 1724, 2e stuk, 

 fol. 259, ie kol.). Dat de N. S. van dit onderschrift = Nicolaes Schaghen was, werd het eerste door Henschel in zijn Clavis Rumphiana 

 (1833), p. '''•• noot - herkend; en door Leupe in 1866 opnieuw geconstateerd, zie hiervóór blz. 19. 



Er is nog een derde bewijs, dat het portret in de Rariteitkamer de eerste staat is. Op de plaat heeft Rumphius boven zijn hoofd een rekje 

 met een 5-tal zeegewassen ; vóór hem op tafel liggen een 3-tal groote schelpen, waaronder de befaamde nautilus-schelp, en slechts één tak met 

 bladeren, en één ananas; rechts tegen den muur hangt een gedroogde stekelvisch. een dito weekdier, en de „moncus". De voorstelling geeft dus 

 niet den botanicus te zien, maar den liefhebber van hoorntjes, schelpen, en zoölogische rariora; m. a. w.: dit portret is gemaakt voor de 

 Rariteitkamer, voor het werl- d - R • : - rti< 1 .vens< .te uit te geven, in tegenstelling tot het Kruidboek, wat eigendom der Compagnie was. 



Daar nu de opdracht van de laatste 6 Boeken (Lib. VII — XII) van het Kruidboek dateert van 31 Dec. 1695, zoo moet dit portret van 

 Rumphii rs, voor de Rariteitkamer bestemd, gemaakt zijn daarna, d.i. dus in de ie helft van 1696. In geen der beide Leidsche hss. van het 

 Kruidboek, noch in het officieele ex. der O. I. C. later door Burman gebruikt (het hs.-BuRMAN), noch in de copie van Camphuys, door Chastkif.ix 



iid, en in 1723 aan de Leidsche Univ. vermaakt, is iets van een portret te vinder 

 der Rariteitkamer, waarvoor Rumphius dd. 1 Sept. 1699 de Opdragt schreef. En, eens gedrukt, i 

 te har gegaan. 



In al de Hol s der Rariteitkamer — 1705: '7°9 ( ? ?); 1711; 1739 (niet gezien door mij); 1740; 1741 — komt aldus het portret 



van Rc.mphiis met dien ..moncus" voor; in de beide edities van het Kruidboek, in dl. I — 1741, en 1750 — , het portret zónder dat dier. 

 Op het portret is het blmd-sijn van Rumphius /eer oaar «raarheid teruggegeven; men ziet de staar op de oogen. En de greep van de rechterhand 

 is geheel en al die van een blindt Ken zuivere verkleining t ortrei e R riteitkamer op de hahe grootte vindt men in het opstel van 



Bintang Djaoeh in „ Eigen Haard"', van Za. 14 Juni 1902, doch zooals altijd bij reproductie, zwarter afgedrukt, en zonder de mooie halftinten. 

 Ook de fraaie prent die „ter herinnering aan G. E. Rumphius 1702 — 1902" is uitgegeven als Bijvoegsel van „De Indische Mercuur" van 

 1 Juli 1902, heeft ditzelfde portret. Een verkleining op V* der ware grootte staat voorts tusschen den tekst van het opstel van Prof. Hf.eres in dit 

 Gedenkboek, echter onder weglating van den benedenband met het onderschrift. Eenige tijdschriftartikelen, dezer dagen naar aanleiding der 

 RüMPHïi --herdenking op 15 Juni 1902 verschenen, hebben eveneens reproducties van Rumphius' beeltenis, zoo de „Geographischer Anzeiger" (van 

 Prof. A. Wichmann) en de „Apotheker-Zeitung" (van Prof. C. Hartwich). 





t. uitgave van 171 1, den Thesaurus 1 

 ditzelfde ook voorkomt bij ,.gnavae' 



afbeelding 



