95 



verschijnselen zonder pokkah-bong werden ook waargenomen in 

 E.K.2 en vermoedelijk in 100 P. O. J.. 



In hetzelfde jaar vindt men terzelfder plaatse (23, pag. 73) een 

 beschrijving van afstervings verschijnselen rnet onbekende oorzaak in 

 100 P.O.J., aangeduid als wortelziekte, waarvan de symptomen over- 

 eenstemmen met het door Van der Stok gegeven ziektebeeld in 100- 

 bruin, zonder dat blijkbaar gedacht was aan de mogelijkheid dat 

 deze afstervingsverschijnselen geheel pasten in de door Van der Stok 

 voor het zieke 100-bruin gegeven symptoombeschrijving. 



Dezelfde afstervingsverschijnselen, vergezeld van pokkah-bong, 

 werden door Van Deventer (23, pag. 86) waargenomen in 100-rood. 



In 1911 (25, pag. 23) werden dezelfde ziekteverschijnselen aan- 

 getroffen in 100-bruin, 100 P.O.J., E.K.2, Wit Manilla en 213 P.O.J., 



In het jaarverslag van 1911 (25, pag. 154 en 155) van het Proef- 

 station te Pasoeroean geeft Wilbrink een beschrijving van het rna- 

 kroskopische beeld dezer ziekte. 



Hare meening, dat de „100-bruinziekte" zich onder de rietsoor- 

 ten sterk uitbreidt, zal wel zoo moeten worden opgevat, dat door 

 een betere bekendheid met de ziekte de ziektegevallen, die vroeger 

 werden aangeduid met pokkah-bong, vergezeld van afstervingsver- 

 schijnselen, wortelziekte, Kediriziekte, enz., thans den naam van 100- 

 bruinziekte kregen. Dat een sterke uitbreiding in de laatste jaren 

 zeer onwaarschijnlijk is, zal later nader worden uiteengezet en toe- 

 gelicht. Van de oorzaak der ziekte wordt in deze beschrijving niet 

 gesproken. 



Terzelfder plaatse (25, pag. 163 en 177) blijkt, dat de meeningen 

 over den invloed van het gebezigde plantmateriaal op het optreden 

 der ziekte nogal verdeeld waren. 



De ziekte, waarvan de oorzaak gedurende eenige jaren blijkbaar 

 geheel onbekend was gebleven, werd door mij het eerst waargeno- 

 men in Mei 1913 op een klein proefveldje, onmiddellijk achter het 

 gebouw van het Proefstation gelegen, dat beplant was met 100-bruin. 

 Alle zieke plantjes stierven na korten tijd af. Bij mikroskopisch on- 

 derzoek bleek het niet moeilijk te wezen, in alle zieke exemplaren 

 massa's beweeglijke bakteriën in de houtvaten van stengel en blad 

 te vinden. Uit alle zieke plantjes kon zeer gemakkelijk eenzelfde 

 bakterie worden gekweekt, die op den voedingsbodem een karak- 

 teristiek geel, niet diffundeerend pigment maakte. Bij al deze iso- 

 laties werd steeds onmiddellijk een reinkultuur van deze bakterie 

 verkregen, zoodat daardoor de waarschijnlijkheid zeer groot was ge- 



