GOO 



De lagere organismen oefenen door hun werkzaamheden in den 



bodem, zoowel direct als indirect, een belangrijken invloed uit op de 

 planten, welke de mensch kweekt. 



De bacteriën zelf en vooral de door bacteriën afgescheiden 

 slijmen zijn colloïdaal van natuur. Een krachtige bacteriënflora 

 verhoogt dus het gehalte aan colloïden belangrijk, hetgeen voorna- 

 melijk voor colloïdarme zandgronden van belang kan zijn. 



Door de omzettingen door de bacteriën ontstaan producten, wel- 

 ke invloed uitoefenen op de colloïden en ook oplossend kunnen in- 

 werken oj) verschillende onoplosbare stoffen, o.a. hebben de door 

 de bacteriën gevormde organische en anorganische zuren, vooral het 

 koolzuur, een oplossende werking. 



Alles wat een sterken bacteriëngroei bevordert, heeft rechtstreeks 

 invloed op de voedingsstoffen, welke voor de planten beschikbaar 

 komen en indirect ook door den invloed, welke de bacteriën op de 

 colloïden van den grond uitoefenen. 



Het aantal factoren, waarvan de werking van een of andere mest- 

 stof of bewerking afhangt, is dus zeer groot. 



Wij zagen reeds, hoe de lan lbouwchemici hun methode gingen 

 uitbreiden om de verschillende factoren, welke het resultaat van 

 een proef mee bepalen, tevens in rekening te kunnen brengen. Door- 

 dat ze inzagen, dat niet de chemische samenstelling den doorslag 

 gaf, maar tenslotte de levende plant, hebben ze naast de analyse 

 van den grond, die der plant ingevoerd. Om deze te kunnen uitvoe- 

 ren, worden potproeven genomen. Wil men bijv. de werking 

 van een bepaalde meststof nagaan, dan moeten een aantal potten 

 met die stof bemest, en evenveel contrólepotten zonder die bemes- 

 ting genomen worden. Om zeker te zijn, dat een eventueel verschil 

 tusschen de beide reeksen planten aan die bemesting toegeschre- 

 ven mag worden, tracht men alle andere factoren, welke het resul- 

 taat mee bepalen, bij alle potten volkomen gelijk te maken, daar 

 anders het eindresultaat mede door de verschillen, welke die fac- 

 toren bij de diverse potten vertoonen, bepaald wordt en in het re- 

 sultaat dus een systematische fout optreedt. 



Doordat men van elke reeks een aantal potten heeft, wordt 

 de invloed, welke het gevolg is der toevallige schommelingen in de 

 inwerking dier factoren, geëlimineerd. 



Met welk een pijnlijke nauwgezetheid moeten bij dergelijke pot- 

 proeven de voorzorgsmaatregelen genomen worden, om systematische 

 fouten uit te sluiten. Zeer duidelijk wordt dit door Dr. Bl.vxck. in 



