— lOG — 



1)011, te Makassar, op de Zuidlioek van Borneo, op Biliton, 

 op Banka en te Benkoelen ; weder andere waarnemers in 

 de Lampongs, op Java, zoomogelijk op de Oostelijlce eilan- 

 den, op Banda en op Timor geplaatst, dan lijdt het geen 

 twijfel, of men is in staat het geheele verschijnsel der ken- 

 teringen te overzien , want de zeemagt , die reeds zulke ge- 

 wigtige diensten aan de hydrographie bcAvezen heeft, zal ook 

 hier weder het verband weten daar te stellen tusschen de ver- 

 schillende eilanden van den Archipel. 



Ik heb van de westmoesson , die van November tot Maart 

 in de Java-zee waait, eene verklaring trachten te geven (1) 

 en op het dorre land van Australië gewezen, als de ver- 

 moedelijke oorzaak , waaraan zij haar ontstaan verschuldigd 

 is. Gedurende mijn verblijf in dat land, werd ik in deze 

 meening versterkt door de heete winden, welke, in het jaar- 

 getijde, waarin de westmoesson in den Archipel heerscht, op 

 de zuid- en oostkust van Australië ondervonden worden en 

 die zoo duidelijk op eene bron van hitte wijzen , meer noord- 

 waarts in het binnenland gelegen. In eenen brief van mij- 

 nen vriend , den luitenant W. Chimmo der engelsche marine, 

 die naar de Albert- en Victoria- rivieren op de noordkust 

 van Australië gezonden was, om narigten in te winnen om- 

 trent de exploring expedit'ion van Gregory, waarover men 

 zich ongerust maakt, wordt mij geschreven, dat die expe- 

 ditie tot 300 eng. mijlen landwaarts ingedrongen Avas , en 

 dat zij op weinig afstands van de kust niets dan dor en 

 zandig land had aangetroffen , behoorende tot eene uitgestrekte 

 woestijn , waarin zij niet verder had durven doordringen. 

 Dit feit geeft meerder grond aan mijne vooronderstelling, 

 dat de westmoesson in den Archipel ontstaat door de ver- 

 hitting van deze zandwoestijn in den zuidelijken zomer. 



(1) In de Bijdrage tot Maury's Natuurkundige beschrijving der Zeccu , uit- 

 gegeven door P. K. Braat,te Dordtrecht. 



