— 112 — 



geachten schrijver aangeboden , wordt met zeer veel talent 

 aangetoond, dat door het verwerpen der methode, om den 

 tijd van stroomkentering door de streek aan te geven , waarin 

 de maan op dat oogenblik gepeild wordt, met eene kom- 

 pasroos , die in het vlak van den equator gehouden werd 

 (waarvoor de beugels van Cardanus dienden) en door in 

 stede daarvan de haveno-etallen in gebruik te breno-en , aan 

 de nautische wetenschap bepaald nadeel toegebragt en aan 

 de zeevaart schade berokkend is. 



Deze methode werd verworpen , uithoofde geen der waar- 

 nemigen in latere tijden strookte met de aangegeven maans- 

 peiliugen , op vroegere waarnemingen gegrond. De schrijver 

 toont aan , dat de verschillen tusschen de vroegere en latere 

 waarnemingen het natuurlijk gevolg waren van de verande- 

 ring, welke de magnetische miswijzing in dat tijdsverloop 

 had ondergaan en ook daarvan , dat men in lateren tijd ver- 

 zuimde de kompasroos in het vlak van den equator te 

 houden, bij het doen der peiling. 



In den Oostindischen archipel ligt de kompasroos van zelf 

 in het vlak van den equator en bovendien wordt thans van het 

 regtwijzend kompas gebruik gemaakt, zoodat hier vooral de 

 oude methode om de tijden van stroomkentering in streken van 

 het kompas aan te geven , zeer aanbevelenswaardig is. 



Het zou mij te ver van mijn onderwerp leiden, indien 

 ik langer bij deze methode verwijlde. Ik heb alleen de mo- 

 gelijkheid willen aantoonen om getijstroom-waarnemingen te 

 doen , zonder kennis van het hoog- en laagwater te bezitten 

 en om de vrees te verbannen van door die waarnemingen 

 eenen vergeefschen arbeid te verrigten. 



Wij hebben gezien, dat de stroom, die in den Archipel 

 wordt waargenomen , het gevolg is van meer dan eene oor- 

 zaak. Ik heb er slechts twee van genoemd. De koraal- 

 en schelpvorming, de zeeplanten en de visschen, de kunst- 



