— 122 — 



moeite , welke er aan verbonden is , en dat menigeen , die 

 in koelere klimaten een ijverig waarnemer zoude zijn, hier 

 in de drukkende hitte van den arbeid af zal zien. Doch 

 het waarnemen van de instrumenten is zoo hoogst eenvou- 

 dig , dat ik overtuigd ben , dat handige Javanen met wei- 

 nig voorbereidende oefening al die waarnemingen zullen 

 kunnen doen en wat meer is , dat zij die trouw , eerlijk en 

 zorgvuldig zullen doen, wanneer zij er van doordrongen 

 zijn , dat er belang in gesteld wordt. 



Een ander argument, dat hoogstwaarschijnlijk door ve- 

 len aangevoerd zal worden , is het ongelukkige denkbeeld 

 „ ik ben daar niet wetenschappelijk genoeg voor. " Dit ge- 

 zegde is ontstaan sedert de schoolgeleerden de weten- 

 schappelijkheid op den voorgrond geplaatst hebben. Zij 

 hebben daardoor aan de wetenschap veel nadeel berokkend , 

 want het praktisch gevormde gezond verstand , dat met 

 juist oordeel waarneemt, heeft zijn opmerkingen voor zich 

 gehouden , uit vrees zich minder wetenschappelijk uit te druk- 

 ken. Het gevolg hiervan was , dat kamergeleerden de weten- 

 schap uit bespiegelingen optrokken , en van deze weten- 

 schap is de praktijk' afkeerig. In plaats van elkander de 

 hand te reiken, stonden theorie en praktijk vijandig tegen 

 elkander over ; de een riep : „ ge zijt niet wetenschappelijk ;" 

 en de andere antwoordde: ,jje maalt". 



Men krijgt het gezond verstand niet uit boeken, maar 

 alleen door veelvuldige aanraking met de buitenwereld en in 

 de bedrijvigheid van het dagelijksclie leven. Daardoor wordt 

 het verstand een zelfstandig denkend iets. Instinktmatig 

 stoot het valsche theorieën van zich en Avanneer het zich 

 op de natuurkundige wetenschap toelegt , dan blijft het , 

 in plaats van aan theorieën , aan de feiten zich vastklemmen 

 en niet dan met geweld laat het zich door bespiegelingen 

 van zijnen vasten grond afbrengen. Het oordeel, de op- 



