— 139 ~ 



"VVaniiGor men , tot verklaring van een natuurlijk ver- 

 scliijnsel van groei , alleen eene verwijderde , dan wel kol- 

 Iccticve oorzaak aanvoert; wanneer men spreekt van tempe- 

 ratuur, grondsoort, bemesting, leeftijd, enz: dan is zulks 

 niet voldoende, omdat het niet juist genoeg omschreven, 

 niet wetenschappelijk is. De leer der nattiur eischt andere 

 verklaringen ; zij is gebouwd op de kennis van de eigenschap- 

 pen en onderlinge betrekkingen der stof; daaruit alleen laat 

 zij verklaringen gelden. 



Met de rationele landbouwkunde is het niet anders, want 

 haar grondslag is een gedeelte van het gebied der natuur- 

 kundige wetenschappen. Wat zou het ook in een prak- 

 tisch opzigt baten, indien wij hier naar kollektieve oorza- 

 ken gingen zoeken. Zelve maar al te vaak gevolgtrekkin- 

 gen van oppervlakkige of niet begrepene waarnemingen 

 zijnde, missen zij het kenmerk van éénheid en bestendig- 

 heid. Het niet afzonderen van bepaalde , stoffelijke, agen- 

 tia bewerkt eene verwarring in de onderstelde oorzaken , 

 verhindert de juiste waardering van elke afzonderlijk, en 

 van de invloeden , die zij weder op elkander kunnen 

 hebben. 



Ook in het suikerriet moet de hoeveelheid en hoedanig- 

 heid van het technisch , voornaamste bestanddeel , van zulke 

 stoffelijke oorzaken afhangen. 



Wij kunnen ons dit niet denken , zonder het begrip van 

 kontakt, van onmiddellijke aanraking tusschen de minerale 

 en organische deelen van het rietsap , in staat van oplossing, 

 in den fijnst verdeelden toestand en groote bewegelijkheid 

 vcrkeerende. Eene zeikere onderlinge verhouding tussclien diq 

 heterogene, elkander onophoudelijk beroerende molckulen, 

 eene verscheidenheid in den aard van sommige dier molecu- 

 len zelve, een overwegende invloed van sommige, door tal 

 of hoedanio'heid, deze omstandio;heden moeten de werkende 



