— 187 — 



besteden arbeid, te hooger in prijs stijgt, naarmate de am- 

 pas tussclien de cilinders , in gelijke tijdruimten , minder sap 

 loslaat? (want deze kleinigheid wordt in een geldelijk op- 

 zigt groot dewijl zij, in een oogstjaar, millioenen malen 

 verveelvoudigd Avordt). Is het niet blijkbaar , dat die tijd 

 op Java dubbel kostbaar wordt , omdat , zoo eene bepaalde 

 hoeveelheid riet niet in eenen bepaalden tijd kan worden 

 vermalen en verwerkt, men het aantal molens zeer zou 

 moeten vermeerderen , ten einde geen zuur , dor of over- 

 rijp riet te vennalen , en de gebruikte velden in tijds , tot 

 beplanting met volksgewasson , weder te kunnen afstaan? 

 Ik zal verder niet spreken over de kansen dat , door het 

 digt aanschroeven der cilinders , een middel , om zonder 

 tijdverlies meer sap te bekomen, derzelver assen gebroken 

 worden, waardoor al dadelijk nieuwe onkosten en, in een- 

 land als Java , veel meer tijdverlies , dan in Europa ont- 

 staat ; tenzij eene fabriek genoegzaam voorzien zij van hulp- 

 cilinders , om den arbeid, gedurende het lang wijlig herstellen 

 van de beschadigde , onafgebroken te kunnen voortzetten. 



De bezitter van de gunstig bekende fabriek Ardi-redjo^ 

 in Pasoeroean, de inderdaad ijverige en zaakkundige kapi- 

 tein der Chinezen , Oei Hok-Ing , liet in 1850 op mijn ver- 

 zoek en in mijne tegenwoordigheid, zijne cilinders op het 

 digts aanschroeven, en hield toen, volgens de onmiddellijk 

 uitgevoerde weging, 30^ ampas over. AYas die vermeer- 

 dering van 5 op (i5 deelen of van bijna S^ aan sap, do 

 kosten waardig, die hij in genoemd jaar reeds tweemaal 

 had moeten dragen, om de gebrokene cilinder-assen te la- 

 ten herstellen? Ik betwijfel het zeer, en voeg hier boven- 

 dien kortelijk de uitdrukking van mijn gevoelen bij, dat 

 het houtige weefsel van het suikerriet, grover dan dat van 

 den beetwortel en minder zamendrukbaar zijnde, in zijuo 

 tusschenruimten ook meer gelegenheid aan het overblijvende 



