— 206 — 



Dezelfde middelen , die bij minder arbeid een zwaarder , 

 gelijkmatiger gewas kunnen opleveren , strekken tevens 

 om dat gewas van eene betere hoedanigheid te maken , om 

 den fabrikant tot het voortbrengen van een beter artikel in 

 staat te stellen. 



In de laatste jaren is het punt van wijder planten dan 

 gewoonlijk , meer dan vroeger ter sprake gebragt. 



Ik zelf heb , naar aanleiding van statistische data in een 

 openbaar stuk , het werktuigelijk navolgen van de west-in 

 dische plantwijze in dezen ontraden, hoofdzakelijk op grond 

 van eene andere verdeeling der saizoenen. Doch dit sluit 

 geenszins alle verandering in dezen op Java buiten , zelfs 

 niet de mogelijkheid , dat hier en daar de surinaamschc 

 plantwijze geheel zal kunnen nagevolgd worden. 



Ik mag niet aannemen , dat er heden nog aan gedacht 

 wordt, op Java schrale gronden voor kuituur van sui- 

 kerriet te bezigen. Waar dit onvermijdelijk is, daar wordt 

 thans het middel gegeven , om dit woord, vroeger voor Java 

 "wel eens onmogelijk te verwezenlijken gedacht, met der 

 daad tot een enkel woord terug te brengen. De guano, 

 deze in ieder opzigt zoo aanbevelingswaardige meststof, die 

 de gronden verrijkt , zonder andere te verarmen , en zoo 

 krachtig werkt in kleine hoeveelheden, — de bladen en am- 

 pas van het riet, wier vergane overblijfsels de natuurlijke 

 bouwstoffen voor een volgend gewas, en ter plaats zelve 

 aanwezig zijn , deze maken de middelen uit , waardoor elk 

 uitgeput rietveld zijne vruchtbaarheid zal herkrijgen. 



Maar daarmede verdwijnt dan ook elke tegenwerping 

 tegen wijder planten. Heb ik , in den schralen grond 

 van den proeftuin te Genting, de verhouding van 8000 

 stekken per bouw de voordeeligste bevonden, namelijk 

 door meerdere uitstoeling en zwaarte tevens, zonder 

 grondverlies , dan mag dit wel als het maximum op Java 

 gelden, en zullen er talrijke gronden bestaan of door bc- 



